برچسب: کویل

یک کوئل بد می‌تواند باعث لرزش و آسیب به موتور، افزایش مصرف سوخت تا روشن نشدن موتور خودرو شود. کویل‌های امروزی چه شکل و شمایلی دارند و چگونه عیب‌یابی می‌شوند؟

.

.

کوئل احتراق ولتاژ بالایی تولید می‌کند که برای جرقه‌زنی در مخلوط سوخت و هوا در موتورهای بنزینی لازم است. در این صفحه، از جمله با نحوه عملکرد کوئل‌های احتراق و انواع مختلف آن‌ها که در مدل‌های فعلی خودرو به کار می‌روند، آشنا خواهید شد. همچنین نکات عملی فراوانی برای عیب‌یابی و تست کوئل‌های احتراق در اینجا خواهید یافت.

هشدار ایمنی مهم
اطلاعات فنی و نکات عملی زیر توسط شرکت معروف قطعه‌ساز آلمانی HELLA تهیه شده‌اند تا به صورت حرفه‌ای از کار کارگاه‌های خودرویی پشتیبانی کنند. اطلاعات ارائه‌شده در این وب‌سایت تنها باید توسط افراد متخصص و آموزش‌دیده در این زمینه استفاده شوند.
.

بررسی کوئل احتراق: راهنمای گام‌به‌گام برای یک عیب‌یابی موفق

۱. اصول پایه

ساختار و عملکرد کوئل احتراق: آنچه باید پیش از بررسی بدانید

ساختار یک کوئل احتراق معمولی از نظر اصول عملکرد، شبیه به یک ترانسفورماتور است. وظیفه اصلی کوئل این است که از یک ولتاژ پایین، ولتاژی بسیار بالا (ولتاژ القایی) ایجاد کند. اجزای اصلی آن عبارت‌اند از: هسته آهنی، سیم‌پیچ اولیه، سیم‌پیچ ثانویه و اتصالات الکتریکی.

هسته آهنی ورقه‌ورقه‌شده وظیفه تقویت میدان مغناطیسی را بر عهده دارد. بر دور این هسته، سیم‌پیچ ثانویه‌ای قرار گرفته است که از سیم مسی نازک با قطر حدود ۰٫۰۵ تا ۰٫۱ میلی‌متر و با عایق‌بندی کامل تشکیل شده و تا ۵۰٬۰۰۰ دور دارد. سیم‌پیچ اولیه نیز از سیم مسی لاکی با قطر حدود ۰٫۶ تا ۰٫۹ میلی‌متر ساخته شده و دور سیم‌پیچ ثانویه پیچیده می‌شود.

مقاومت اهمی کوئل در سمت اولیه حدود ۰٫۲ تا ۳ اهم و در سمت ثانویه حدود ۵ تا ۲۰ کیلو اهم است. نسبت تعداد دور سیم‌پیچ اولیه به ثانویه حدود ۱ به ۱۰۰ است. بسته به نوع کاربرد کوئل، ساختار فنی آن می‌تواند متفاوت باشد.

در یک کوئل احتراق سیلندری معمولی، اتصالات الکتریکی به شرح زیر هستند:

• پایانه ۱۵: تأمین ولتاژ
• پایانه ۱: قطع‌کننده جریان (مدار قطع و وصل‌کننده، افزاره یا مدار کلیدگری)
• پایانه ۴: خروجی ولتاژ بالا

سیم‌پیچ اولیه و ثانویه از طریق یک اتصال مشترک به پایانه ۱ متصل هستند. این اتصال مشترک در ترانسفورماتورها به “مدار صرفه‌جویی” معروف است و سری‌بودن پیچش‌های اولیه و ثانویه در آن باعث ساده‌تر شدن ساخت کوئل می‌شود.

جریان اولیه که از سیم‌پیچ اولیه عبور می‌کند، از طریق یک ابزار قطع‌کننده (مثلاً دلکو) قطع و وصل می‌شود. مقدار این جریان به مقاومت کوئل و ولتاژ اعمال‌شده به پایانه ۱۵ بستگی دارد. قطع ناگهانی جریان اولیه باعث تغییر سریع میدان مغناطیسی در کوئل شده و یک پالس ولتاژ القا می‌شود که در سیم‌پیچ ثانویه به یک ولتاژ بسیار بالا تبدیل می‌شود.

این ولتاژ بالا از طریق وایر شمع به فاصله جرقه زدن شمع موتور می‌رسد تا در موتور بنزینی مخلوط سوخت و هوا را مشتعل کند.

مقدار این ولتاژ القاشده به سرعت تغییر میدان مغناطیسی، تعداد دور سیم‌پیچ ثانویه و قدرت میدان مغناطیسی بستگی دارد. ولتاژ القایی خروجی از سیم‌پیچ اولیه حدود ۳۰۰ تا ۴۰۰ ولت است و ولتاژ خروجی سمت ثانویه می‌تواند بسته به نوع کوئل به ۴۰ هزار ولت (۴۰ کیلوولت) برسد.

.

.

کوئل‌های احتراق برای سامانه‌های جرقه‌زنی با توزیع چرخشی ولتاژ بالا

این نوع کوئل‌های سیلندری در خودروهایی به کار می‌روند که دارای توزیع‌کننده جرقه (دلکو) در سامانه‌های جرقه‌زنی با کنترل مکانیکی یا ترانزیستوری هستند. اتصال الکتریکی سه‌پایه آن‌ها مطابق با کوئل‌های احتراق معمولی است.

مدار اولیه جریان از طریق پایانه ۱۵ تغذیه می‌شود. پایانه ۱ کوئل به قطع‌کننده جرقه متصل می‌شود و مسیر اتصال سیم‌پیچ اولیه به زمین را فراهم می‌کند. کابل یا آن‌طور که مصطله است «وایر» ولتاژ بالای توزیع‌کننده جرقه به پایانه ۴ وصل می‌شود.

در حالی که در خودروهای قدیمی هنوز از کوئل‌های احتراق معمولی استفاده می‌شود، امروزه در خودروهایی با سیستم جرقه‌زنی ترانزیستوری، از کوئل‌هایی با واحد کلیدگری داخلی استفاده می‌شود.

.

.

کوئل‌های جرقه‌زن دو‌جرقه‌ای

کوئل‌های دو‌جرقه‌ای (Dual-spark ignition coil) در سامانه‌های جرقه‌زنی با توزیع ثابت ولتاژ بالا به کار می‌روند. این نوع کوئل‌ها در موتورهایی با تعداد زوج سیلندر استفاده می‌شوند.

سیم‌پیچ اولیه و سیم‌پیچ ثانویه در کوئل دو‌جرقه‌ای هرکدام دارای دو اتصال هستند.

سیم‌پیچ اولیه از طریق پایانه ۱۵ به منبع تغذیه برق مثبت (+) و از طریق پایانه ۱ (زمین) به بخش خروجی تقویت‌کننده یا واحد کنترل جرقه‌زنی متصل است. سیم‌پیچ ثانویه نیز از طریق خروجی‌های 4 و a4 به شمع‌های احتراق متصل می‌شود.

در این سیستم‌ها، هر کوئل دو شمع را به طور هم‌زمان با ولتاژ بالا تغذیه می‌کند. از آن‌جایی که کوئل دو جرقه هم‌زمان تولید می‌کند، یکی از شمع‌ها باید در مرحله توان (احتراق) سیلندر و دیگری با اختلاف ۳۶۰ درجه در مرحله تخلیه (اگزوز) قرار داشته باشد.

برای مثال، در یک موتور چهار سیلندر، سیلندرهای ۱ و ۴ به یک کوئل، و سیلندرهای ۲ و ۳ به کوئل دیگر متصل هستند. فرمان‌دهی به این کوئل‌ها از طریق واحدهای خروجی جرقه‌زنی موجود در یونیت کنترل موتور انجام می‌شود. این واحد از سنسور میل‌لنگ سیگنال نقطه مرگ بالا (OT) را دریافت می‌کند تا زمان جرقه‌زنی مناسب و فعال‌سازی کوئل مربوطه را تعیین کند.

.

.

.

کوئل‌های چهارجرقه‌ای

کوئل‌های چهارجرقه‌ای، دو کوئل دوجرقه‌ای را در موتورهای چهارسیلندر جایگزین می‌کنند. این کوئل‌ها دارای دو سیم‌پیچ اولیه هستند که هرکدام توسط یک طبقه خروجی از واحد کنترل (استیوِرگِرِت) فعال می‌شوند. سیم‌پیچ ثانویه تنها یک عدد است و در خروجی‌های آن، دو اتصال برای شمع‌های احتراق وجود دارد که از طریق کاسکادهای دیودی به صورت وارونه (مخالف جهت هم) به هم متصل شده‌اند. این دیودها جهت جریان ولتاژ بالا را بر اساس قطبیت تعیین می‌کنند و جرقه‌ها را به شمع‌های مرتبط هدایت می‌نمایند.

.

.

چند کلمه در مورد اهمیت کوئل‌های چهارجرقه‌ای

کوئل‌های احتراق چهارجرقه‌ای (four-output ignition coil) یک طراحی پیشرفته در سیستم احتراق موتورهای چهارسیلندر است که با جایگزینی دو کوئل دوجرقه‌ای قدیمی با یک واحد کارآمدتر، ساختار سامانه‌ی احتراق را ساده‌سازی می‌کند. در زیر، تحلیل ساختاریافته از عملکرد و مزایای این سامانه ارائه می‌شود:

 

اجزای کلیدی و عملکرد:

1. کوئل‌های اولیه (دو عدد): 

   – این کوئل‌ها دارای دو سیم‌پیچ اولیه مستقل هستند که هرکدام توسط یک طبقه خروجی جداگانه در واحد کنترل احتراق (Ignition control module ICM) کنترل می‌شوند.  

   – این کوئل‌های اولیه به طور متناوب و مطابق با ترتیب احتراق موتور (مثلاً ۱-۳-۴-۲) فعال میشوند.

 

2. سیم‌پیچ ثانویه (یک عدد): 

   – یک سیم‌پیچ ثانویه مشترک، جرقه‌های ولتاژ بالا را تولید می‌کند.  

   – این سیم‌پیچ دارای دو خروجی است که هرکدام از طریق کاسکادهای دیودی به دو شمع متصل می‌شوند. دیودها به صورت معکوس نسبت به هم (inverse arrangement) تنظیم شده‌اند.

 

3. کاسکادهای دیودی: 

   – دیودها جریان را فقط در یک جهت عبور می‌دهند و جرقه‌ها را با توجه به قطبیت ولتاژ ثانویه به شمع‌های صحیح هدایت می‌کنند.  

   – مثال: 

     – با فعال شدن سیم‌پیچ اولیه ۱، قطبیت ولتاژ ثانویه باعث جرقه‌زنی در سیلندرهای ۱ و ۳ می‌شود.  

     – با فعال شدن سیم‌پیچ اولیه ۲، قطبیت برعکس شده و جرقه در سیلندرهای ۲ و ۴ ایجاد می‌شود.

 

4. اصل جرقه هدررفته (Wasted Spark): 

   – مشابه سامانه‌های دوجرقه‌ای، هر جرقه همزمان دو شمع را فعال می‌کند: 

     – یک شمع در مرحله تراکم (جرقه‌ی مفید).  

     – یک شمع در مرحله تخلیه («جرقه‌ی هدررفته»).  

   – این سازوکار، زمان‌بندی را ساده و تعداد قطعات را کاهش می‌دهد.

 

مزایا نسبت به کوئل‌های دوجرقه‌ای:

– ساختار ساده‌تر: یک کوئل چهارجرقه‌ای جایگزین دو کوئل دوجرقه‌ای می‌شود و فضای فیزیکی و پیچیدگی سیم‌کشی را کاهش میدهد.  

– کنترل دقیق‌تر: دو سیم‌پیچ اولیه امکان فعال‌سازی جرقه‌ها مطابق ترتیب دقیق احتراق را برای ECU فراهم می‌کنند.  

– صرفه‌جویی هزینه: کاهش تعداد کوئل‌ها و قطعات مرتبط، هزینه‌های تولید و نگهداری را کم می‌کند.

 

فرآیند عملکرد:

1. فعال‌سازی توسط ECU: 

   – ECU بر اساس داده‌های دریافتی از سنسورهای موقعیت میل‌لنگ و میل‌بادامک، سیم‌پیچ اولیه‌ی مناسب را فعال می‌کند.  

2. تولید جرقه: 

   – فعال شدن سیم‌پیچ اولیه، ولتاژ بالا در سیم‌پیچ ثانویه القا می‌کند.  

3. هدایت جرقه توسط دیودها: 

   – قطبیت ولتاژ ثانویه تعیین می‌کند که کدام جفت دیود جریان را هدایت کند.  

   – مثال ترتیب احتراق: 

     – سیم‌پیچ اولیه ۱ → سیلندرهای ۱ (تراکم) و ۳ (تخلیه).  

     – سیم‌پیچ اولیه ۲ → سیلندرهای ۴ (تراکم) و ۲ (تخلیه).  

 

ملاحظات فنی:

– دوام دیودها: دیودها باید در برابر ولتاژ بالا و دما مقاوم باشند؛ خرابی آنها ممکن است به اشکال در احتراق منجر شود.  

– دقت زمانبندی: ECU باید فعال‌سازی سیم‌پیچ‌های اولیه را با چرخش موتور هماهنگ کند تا احتراق بهینه صورت گیرد.

 

جمع‌بندی:

سامانه‌ی کوئل‌های چهارجرقه‌ای با ترکیب دو سیم‌پیچ اولیه، یک سیم‌پیچ ثانویه‌ی مشترک و هدایت جرقه‌ها از طریق دیودها، احتراق موتورهای چهارسیلندر را بهینه‌سازی می‌کند. این طراحی کارایی را افزایش می‌دهد، از تعداد قطعات می‌کاهد و در عین حال اصول پایه‌ای سامانه‌های جرقه هدررفته را حفظ می‌کند.

.

کوئل‌های تک‌جرقه‌ای

در سیستم‌هایی که از کوئل‌های تک‌جرقه‌ای (single-spark ignition coils) استفاده می‌شود، به هر سیلندر یک کوئل با سیم‌پیچ اولیه و ثانویه اختصاص داده می‌شود. این نوع کوئل‌ها معمولاً مستقیماً در بالای شمع احتراق و روی سرسیلندر نصب می‌شوند.

این کوئل‌ها نیز مانند سایر انواع، در بخش سیم‌پیچ اولیه از طریق پایانه ۱۵ (تأمین برق مثبت) و پایانه ۱ (زمین) به واحد کنترل موتور (ECU) متصل هستند. سیم‌پیچ ثانویه از طریق پایانه ۴ مستقیماً به شمع متصل می‌شود. اگر پایانه ۴b نیز وجود داشته باشد، از آن برای پایش قطع‌شدن جرقه (misfire) استفاده می‌شود. فرمان‌دهی به کوئل‌ها طبق ترتیب مشخصی که توسط واحد کنترل تعیین شده انجام می‌گیرد.

مدار یک کوئل تک‌جرقه مشابه مدار یک کوئل معمولی است. با این تفاوت که در مدار ثانویه، یک دیود ولتاژ بالا برای حذف جرقه ناخواسته‌ای که در هنگام بسته‌شدن مدار اولیه ممکن است ایجاد شود، به کار می‌رود. این جرقه ناخواسته که به دلیل خودالقایی در سیم‌پیچ ثانویه هنگام وصل شدن جریان اولیه ایجاد می‌شود، به کمک این دیود سرکوب می‌گردد. این امر ممکن است زیرا ولتاژ ناشی از جرقه ناخواسته (make spark) دارای قطبیتی مخالف با جرقه اصلی است، و دیود در این جهت جریان را مسدود می‌کند.

در کوئل‌های تک‌جرقه‌ای، خروجی دوم سیم‌پیچ ثانویه از طریق پایانه ۴b به زمین متصل می‌شود. برای پایش فرآیند جرقه‌زنی، در مسیر اتصال به زمین یک مقاومت اندازه‌گیری (رزیستور) قرار داده می‌شود. این مقاومت باعث ایجاد افت ولتاژی می‌شود که توسط جریان جرقه هنگام تخلیه الکتریکی ایجاد شده و به‌عنوان یک سیگنال اندازه‌گیری برای واحد کنترل موتور عمل می‌کند.

.

.

.

۲. دلایل خرابی

دلایل رایج خرابی کوئل‌های احتراق: نکاتی برای بررسی و تحلیل خطا

کوئل‌های احتراق ممکن است به دلایل مختلفی دچار خرابی شوند. در ادامه برخی از رایج‌ترین علل خرابی و نکاتی برای بررسی دقیق‌تر و تحلیل خطا ارائه شده‌اند:

• بار الکتریکی بیش از حد: استفاده طولانی‌مدت در شرایط سخت یا ولتاژ ناپایدار می‌تواند موجب گرم شدن بیش از حد و در نهایت آسیب به سیم‌پیچ‌های داخلی شود.
• نفوذ رطوبت یا روغن: ورود رطوبت یا آلودگی به داخل کوئل می‌تواند منجر به اتصال کوتاه یا خوردگی در اتصالات الکتریکی شود.
• عیب در سیستم جرقه‌زنی یا شمع‌ها: شمع‌های فرسوده یا تنظیم‌نشده ممکن است بار اضافی بر کوئل وارد کرده و باعث کاهش عمر آن شوند.
• لرزش و ضربه مکانیکی: نصب ناصحیح یا عدم ثبات مکانیکی می‌تواند به بدنه کوئل آسیب زده و عملکرد آن را مختل کند.
• نوسانات حرارتی شدید: تغییرات مکرر دما در موتور ممکن است به مواد عایق داخلی کوئل آسیب وارد کند.

نکته عملی: هنگام بررسی و تعویض کوئل، بررسی شمع‌ها، وایرها و اتصالات الکتریکی به‌عنوان بخشی از عیب‌یابی کامل توصیه می‌شود. همچنین استفاده از دستگاه‌های تشخیص دقیق می‌تواند به شناسایی زودهنگام خرابی کمک کند.

.

.

اتصال کوتاه داخلی
گرم شدن بیش از حد کوئل که ناشی از فرآیند فرسودگی، خرابی ماژول جرقه یا خرابی ترانزیستور خروجی در واحد کنترل موتور (ECU) است، می‌تواند باعث بروز اتصال کوتاه داخلی در کوئل شود.

خطا در تأمین ولتاژ
اگر ولتاژ ورودی کوئل خیلی کم باشد، زمان شارژ کوئل افزایش می‌یابد. این امر می‌تواند باعث فرسایش زودرس یا حتی اضافه‌بار در واحد سوئیچینگ جرقه یا ترانزیستورهای خروجی در ECU شود. کابل‌کشی معیوب یا باتری ضعیف می‌توانند عامل این مشکل باشند.

آسیب‌های مکانیکی
آسیب به سیم‌های جرقه‌زنی بر اثر گازگرفتگی حیواناتی مانند راسو (مانند گربه‌وحشی اروپایی) می‌تواند باعث ایجاد خرابی شود. همچنین خرابی واشر درب سوپاپ و نشت روغن موتور از این ناحیه ممکن است عایق‌بندی کوئل‌هایی که درون محفظه شمع قرار دارند را تخریب کند. هر دوی این موارد می‌توانند منجر به پرش جرقه و در نهایت فرسایش زودرس کوئل شوند.

.

.

خطای اتصالی (contact failure)
مقاومت‌های انتقالی در سیم‌کشی ناشی از نفوذ رطوبت در بخش اولیه و ثانویه کوئل ممکن است باعث بروز مشکلات تماس الکتریکی شود. این مشکل معمولاً پس از شست‌وشوی موتور یا در فصل زمستان به دلیل استفاده از نمک جاده (برای یخ‌زدایی) تشدید می‌شود.

 

۳. علائم

علائم خرابی کوئل جرقه و روش تشخیص آن

بروز خرابی در کوئل می‌تواند با نشانه‌های زیر همراه باشد:

• موتور روشن نمی‌شود
• خودرو دچار جرقه نزدن یا قطع و وصلی در جرقه‌زنی می‌شود
• شتاب‌گیری ضعیف یا کاهش عملکرد موتور
• ECU (واحد کنترل موتور) به حالت اضطراری (نات‌لاف) می‌رود
• چراغ هشدار موتور (Check Engine) روشن می‌شود
• ثبت کد خطا در ECU

.

.

۴. روش‌های اندازه‌گیری
اندازه‌گیری کوئل جرقه: روش‌ها و امکانات مختلف

در حالت جدا شده از خودرو
برای بررسی سلامت کوئل جرقه، چندین روش وجود دارد:

اندازه‌گیری مقاومت سیم‌پیچ‌ها با اهم‌متر
بسته به نوع سیستم جرقه‌زنی و ساختار کوئل، مقادیر مرجع زیر به عنوان حدود معمول در نظر گرفته می‌شوند (در عین حال باید مقادیر دقیق اعلام‌شده توسط سازنده رعایت شوند):

.

.

نکته کاربردی (پیشنهاد عملی):

 توجه:
اگر در کوئل، یک دیود ولتاژ بالا برای حذف جرقه‌های ناخواسته به کار رفته باشد، امکان اندازه‌گیری مقاومت در مدار ثانویه وجود ندارد. در این حالت، می‌توان از روش زیر استفاده کرد:

1- یک ولت‌متر را به صورت سری در مدار ثانویه کوئل و یک باتری متصل کنید.

2- در صورتی که باتری به صورت موافق با جهت عبور دیود وصل شود، ولت‌متر باید یک ولتاژ را نشان دهد.

3- اگر قطب‌های باتری را جابه‌جا کنید (یعنی در جهت ممانعت دیود)، نباید ولتاژی دیده شود.

نتیجه‌گیری‌ها:

• اگر در هر دو جهت ولتاژی نمایش داده نشود → قطع در مدار ثانویه وجود دارد.
• اگر در هر دو جهت ولتاژ وجود داشته باشد → دیود ولتاژ بالا معیوب است.

.

.

حالت نصب‌شده (در خودرو)
بررسی‌هایی که می‌توان انجام داد:

بازرسی ظاهری

• بررسی کوئل جرقه از نظر آسیب‌های مکانیکی
• بررسی بدنه از نظر ترک‌های مویی یا نشت مواد عایق ریخته‌شده (رزین عایق)
• بررسی سیم‌کشی و اتصالات الکتریکی از نظر آسیب‌دیدگی یا اکسیدشدگی

بررسی الکتریکی با مولتی‌متر یا اسیلوسکوپ

• بررسی ولتاژ تغذیه کوئل جرقه
• بررسی سیگنال فرمان‌دهنده از توزیع‌کننده جرقه، واحد کنترل جرقه یا ECU موتور
• نمایش شکل موج ولتاژ بالا با استفاده از اسیلوسکوپ یا اسیلوسکوپ مخصوص جرقه‌زنی

بررسی با دستگاه دیاگ

• خواندن خطاها از حافظه عیب‌یاب سامانه‌ی جرقه یا ECU
• خواندن پارامترهای عملیاتی

توجه مهم:
هنگام انجام آزمایش‌ها با اسیلوسکوپ نباید فراموش کرد که خطاهای ثبت‌شده در نمودارها الزاماً فقط الکترونیکی نیستند، بلکه می‌توانند ناشی از مشکلات مکانیکی در موتور نیز باشند.
به عنوان مثال: اگر کمپرس یکی از سیلندرها پایین باشد، ولتاژ جرقه در اسیلوسکوپ نسبت به سایر سیلندرها کمتر نمایش داده می‌شود، بدون اینکه مشکلی در کوئل یا الکترونیک باشد.

نکته:
اگرچه در خودروهای امروزی از سامانه‌های مدیریت موتور با قابلیت تشخیص خطای داخلی استفاده می‌شود، اما استفاده از مولتی‌متر یا اسیلوسکوپ برای بررسی دقیق سامانه‌ی جرقه‌زنی همچنان ضروری است.
برای تفسیر صحیح نتایج اندازه‌گیری و نمودارها، معمولاً نیاز به آموزش اضافی کارکنان فنی وجود دارد.
یک شرط اساسی برای عیب‌یابی موفق، بازرسی دقیق دیداری در ابتدای فرآیند تشخیص خطا است.

.

.

۵. عیب‌یابی
بررسی کوئل جرقه و شناسایی خطا: راهنمای گام‌به‌گام

در مثال زیر با موضوع «احتراق ناقص» قصد داریم روش تشخیص عیب در کوئل دوبل (dual-spark ignition coil) را توضیح دهیم.

خودرو مورد بررسی:
Alfa Romeo 147 1.6 TS  با سیستم جرقه‌زنی دوبل
هر سیلندر در این خودرو دارای یک شمع اصلی و یک شمع فرعی است.
فرمان‌دهی به کوئل‌های جرقه توسط ترانزیستورهای تقویت‌کننده‌ی جرقه تعبیه‌شده در ECU موتور انجام می‌شود.

روش تعمیر و تشخیص در این مثال با استفاده از دستگاه عیب‌یاب Mega Macs نمایش داده می‌شود.
نقشه‌های شماتیک، تصاویر و توضیحات فقط جهت درک بهتر محتوای فنی هستند و نمی‌توانند به عنوان مرجع نصب یا تعمیر قطعات استفاده شوند.

 

شرایط اولیه برای انجام عیب‌یابی:

• وضعیت مکانیکی موتور سالم
• باتری درست کار می‌کند
• سیستم استارت و سوخت‌رسانی بدون نقص هستند

 

نکته کاربردی:

پیش از شروع عیب‌یابی، حتماً نکات زیر را بررسی کنید:

• برای تشخیص صحیح خودرو، وجود مدارک خودرو (برگه مشخصات یا کارت ماشین) ضروری است.
• بررسی ولتاژ باتری مهم است، چون کاهش ولتاژ باعث اختلال عملکرد سیستم، خطا در اندازه‌گیری یا افت ولتاژ خواهد شد.
• فیوزهای مرتبط با سیستم را کنترل کنید.
نگاهی ساده به جعبه فیوز ممکن است نخستین منبع خطا را آشکار کند.

 

اعلام مشکل توسط مشتری:

• مشتری از اختلال عملکرد سیستم کنترل موتور شکایت دارد.
• در پشت آمپر (کلاستر) هشدار زیر ظاهر شده است:

خطا: سیستم نظارت بر موتور (Error: Engine monitoring system).

.

.

عیب‌یابی
1. استفاده از دستگاه عیب‌یاب  (دیاگ)

برای شروع فرآیند عیب‌یابی، دستگاه عیب‌یاب را به سوکت ۱۶ پین OBD خودرو متصل کنید.
توجه داشته باشید که بسته به سازنده خودرو و سال تولید یا تاریخ تاییدیه قانونی آن، ممکن است نیاز به سوکت تشخیص متفاوت یا آداپتور اضافی باشد.

 

مراحل لازم در دستگاه عیب‌یاب:

• انتخاب برنامه (Software) مربوطه
• انتخاب سازنده خودرو
• انتخاب نوع سوخت (بنزین/دیزل)
• انتخاب مدل خودرو
• انتخاب نوع بدنه یا تیپ خودرو
• انتخاب عملکرد یا تست مورد نظر
• انتخاب سیستم (مانند سیستم احتراق یا موتور)
بسته به نوع دستگاه عیب‌یاب، ممکن است در این مرحله هشدارهای ایمنی اضافی نیز ظاهر شود.
• شروع فرآیند تشخیص خطا

 

توجه مهم:

برای برقراری ارتباط با ECU (واحد کنترل موتور)، علاوه بر اتصال صحیح دستگاه، باید ولتاژ باتری خودرو کافی باشد.
ولتاژ پایین در هنگام عیب‌یابی می‌تواند نشانه‌ای از:

• نقص در سیم‌کشی
• یا خرابی باتری خودرو باشد.

.

.

.

.

۲. خواندن حافظه خطا
در اینجا خطایP0303  ذخیره شده است.

• احتراق سیلندر ۳
• اختلال در احتراق سیلندر ۳ شناسایی شد

.

.

۳. بررسی جزئیات
در این بخش علاوه بر خطا، نشانه‌هایی از علت احتمالی خطا نیز ذخیره می‌شود:

• جرقه‌زنی معیوب
• سوزن انژکتور معیوب
• واحد کنترل (مدول) خراب

توجه:
اگر چندین کد خطا نمایش داده شود، ابتدا خطاها را پاک کنید. سپس با وصل بودن دستگاه دیاگ، یک تست رانندگی انجام دهید. پارامترها را مشاهده کرده و حافظه خطا را دوباره بخوانید.

.

.

4. تعیین علت خطا
آماده‌سازی برای عیب‌یابی موتور

• تأمین تجهیزات تشخیصی اضافی مورد نیاز مانند مولتی‌متر یا اسیلوسکوپ
• جستجوی مدارک فنی
• برداشتن پوشش موتور (در صورت وجود)

.

.

۵. انجام بازبینی ظاهری
قبل از شروع عیب‌یابی اصلی، باید تا جایی که ممکن است، دسته‌سیم‌های موتور و کانکتورها را از نظر آسیب‌دیدگی بررسی کرد. خمیدگی‌های غیرعادی، نبود طول رزرو برای محافظت از کشیدگی کابل‌ها یا آسیب‌های ناشی از گازگرفتگی کابل‌ها توسط جانوران مانند «گازگرفتگی راسو» روی دسته‌سیم می‌توانند علت احتمالی مشکل باشند.

.

.

۶. بررسی تغذیه ولتاژ کویل جرقه‌زنی سیلندر ۳

• فیش دوشاخه اتصال کویل جرقه‌زنی را جدا کنید.
• اندازه‌گیری ولتاژ را روی فیش دوپایه سمت دسته‌سیم انجام دهید.
• سیم قرمز مولتی‌متر را به پین ۲ (+) و سیم مشکی را به بدنه موتور (-) متصل کنید.
• احتراق را روشن کنید. در اینجا باید ولتاژی بیش از ۱۰.۵ ولت اندازه‌گیری شود.
• مقدار اندازه‌گیری شده: ۱۱.۹۳ ولت. اندازه‌گیری درست است.

.

.

نکته عملی
برای بررسی تغذیه ولتاژ تحت بار، توصیه می‌شود اندازه‌گیری را هنگام روشن کردن استارت مجدداً انجام دهید. برای جلوگیری از پاشش بی‌مورد سوخت، لازم است همه فیش‌های سوزن‌های انژکتور قبل از آن جدا شوند.

.

.

۷. بررسی فرمان اولیه کویل جرقه‌زنی سیلندر ۳

• فیش کویل جرقه‌زنی را جدا کنید.
• اسیلوسکوپ یا دستگاه دیاگ با ماژول اندازه‌گیری را وصل کنید.
• پروب‌های اندازه‌گیری را به پین ۱ و پین ۲ فیش دوپایه متصل نمایید.
• کانکتورهای سوزن‌های انژکتور را جدا کنید.
• موتور را روشن کنید.
  در اینجا باید سیگنال واضحی روی اسیلوسکوپ دیده شود. در این مثال، اندازه‌گیری موفقیت‌آمیز بوده است.

.

.

۸. خارج کردن کویل جرقه‌زنی برای بررسی بیشتر

• فیش کویل جرقه‌زنی را جدا کنید.
• کابل ولتاژ بالا مربوط به شمع دوم را جدا کنید.
• پیچ‌های نگهدارنده را باز کنید.
• کویل جرقه‌زنی را به صورت عمودی و موازی با محور شمع به آرامی بیرون بکشید.

برای جلوگیری از آسیب به اتصال شمع، باید از چرخش کویل جرقه‌زنی هنگام بیرون کشیدن آن کاملاً خودداری شود.

.

.

نکته عملی
محفظه شمع را از نظر آلودگی‌های ناشی از ورود روغن و آب بررسی کنید. شمع‌ها را خارج کرده و کنترل نمایید.

.

.

۹. انجام اندازه‌گیری مقاومت

کویل جرقه‌زنی خارج‌شده را با استفاده از مولتی‌متر بررسی کنید.
برای اندازه‌گیری سیم‌پیچ اولیه، اهم‌متر را مستقیماً به پین ۱ و پین ۲ کانکتور قطعه وصل کنید.

• مقدار مطلوب (سالم): ۰٫۳ اهم تا ۱٫۰ اهم
• مقدار اندازه‌گیری‌شده: ۰٫۵ اهم (در محدوده مجاز)

برای اندازه‌گیری سیم‌پیچ ثانویه، نوک‌های اندازه‌گیری را مستقیماً به خروجی‌های ولتاژ بالای کویل وصل کنید.

• مقدار مطلوب (سالم): ۸٫۰ کیلو اهم تا ۱۵٫۰ کیلو اهم
• مقدار اندازه‌گیری‌شده: (∞ قطع بودن سیم‌پیچ ثانویه)

لطفاً در این زمینه همواره به اطلاعات ارائه‌شده توسط سازنده خودرو توجه نمایید.

.

.

نکته عملی
کویل‌های جرقه‌زنی در این خودرو از یک نوع هستند و می‌توان آن‌ها را برای تست به‌صورت آزمایشی با یکدیگر جابه‌جا کرد.

 

۱۰. تعویض کویل جرقه‌زنی
در این مرحله باید به نشستن صحیح فیش شمع و کابل ولتاژ بالا برای شمع دوم توجه شود. کویل جرقه‌زنی را با پیچ‌های نگهدارنده محکم کنید. سپس تمام کانکتورهای کویل و فیش‌های انژکتورها را مجدداً وصل کنید.

 

۱۱. پاک کردن حافظه خطا
در حین انجام عیب‌یابی، خطاهای جدیدی توسط واحد کنترل شناسایی شده‌اند که باید پیش از تست رانندگی پاک شوند.

.

.

۱۲. انجام کنترل عملکرد
تست رانندگی را با دستگاه دیاگ متصل انجام دهید.
سپس حافظه خطا را دوباره بررسی و بخوانید.

.

.

توجه

لطفاً در تمام مراحل بررسی و عیب‌یابی، تا حد امکان به اطلاعات ارائه‌شده توسط سازنده خودرو توجه نمایید. بسته به سازنده، ممکن است روش‌های تست خاصی وجود داشته باشد که باید رعایت شوند.

 

نکات ایمنی

کار کردن با سیستم‌های جرقه‌زنی الکترونیکی می‌تواند در صورت تماس بدن با اجزای دارای ولتاژ، خطرات جدی و تهدیدکننده‌ای برای جان انسان داشته باشد. این موضوع نه‌تنها در مورد مدار ثانویه‌ی دارای ولتاژ بالا، بلکه در مورد مدار اولیه نیز صدق می‌کند. بنابراین، بررسی و تعمیرات باید فقط توسط پرسنل آموزش‌دیده انجام شود.

لطفاً نکات ایمنی زیر را رعایت کنید:

• در هنگام روشن بودن موتور، به شمع‌ها، وایرها و درپوش دلکو دست نزنید و آن‌ها را جدا نکنید.
• به یونیت‌های کنترل، کانکتورها و سیم‌کشی‌ها فقط زمانی دست بزنید یا جدا/وصل کنید که سیستم جرقه‌زنی خاموش باشد.
• شست‌وشوی موتور را فقط در حالت خاموش بودن کامل موتور و سیستم انجام دهید.
• در تمام تست‌هایی که نیاز به چرخاندن موتور با استارتر دارند، برای محافظت از کاتالیست باید تغذیه‌ی برق انژکتورها قطع شود.

 

۶. درخت یا رَوَندنمای عیب‌یابی

• درخت عیب‌یابی کویل جرقه‌زنی
• درخت عیب‌یابی کویل جرقه‌زنی با واحد کنترل یکپارچه (مدول جرقه‌زنی)

.

.

مثال: خودرو فولکس‌واگن با  کد موتور  APQ، با سیستم مدیریت موتور Motronic MP 9.0

شرایط اولیه برای انجام عیب‌یابی:
مکانیک موتور، باتری، سامانه استارت و سامانه سوخت‌رسانی باید در وضعیت سالم و بدون نقص باشند.

.

.

مطالب مرتبط:

.

.

http://tesalkootah.ir || 2025-05-29 ©  2015 © All rights reserved http://etesalkootah.ir تمامی حقوق برای http://etesalkootah.ir محفوظ است. بیان شفاهی بخش یا تمامی یک مطلب از http://etesalkootah.ir در رادیو،  تلویزیون و رسانه‌های مشابه آن با ذکر واضح “اتصال کوتاه دات آی آر” بعنوان منبع مجاز است. هر گونه  استفاده  کتبی از بخش یا تمامی هر یک از مطالب http://etesalkootah.ir در سایت های اینترنتی در صورت قرار دادن لینک مستقیم و قابل “کلیک” به آن مطلب در http://etesalkootah.ir مجاز بوده و در رسانه‌های چاپی نیز در صورت چاپ واضح “http://etesalkootah.ir” به‌عنوان منبع مجاز است.

.

…دیگر داشتم ناامید می شدم و کم کم فکر می کردم که «رادیوالکتریسیته» را برای همیشه کنار بگذارم که روزی دوستم به من گفت که او در «رادیو لامپی» خانه شان علایم ارسالی مرا دریافت کرده است! پس از آن بود که ما دوباره به ماجراجویی رادیویی خود با عشق و علاقه ی بیشتری ادامه دادیم…

.

.

عشق و علاقه ی من به رادیو مدت ها پیش متولد شد. من باید آن موقع 13 یا 14 سال می داشتم …

در آن روزهای دور، در شهر «بیچه»، در دبیرستان آگوستین قدّیس درس می خواندم و در میان درس های سخت، به فیزیک و به ویژه به آزمایش های «رادیوالکتریسیته» علاقه مند بودم. روزی تصمیم گرفتم با استفاده از طرح ها و نقشه های کتاب های فیزیکی که در کتابخانه ی دبیرستان در دسترس داشتم، یک ایستگاه فرستنده و گیرنده درست کنم و با این مجموعه با یکی از همکلاسی هایم، که او هم به چنین آزمایش هایی علاقه مند بود و در فاصله ی دویست متری خانه ی ما منزل داشت، تماس برقرار کنم.

.

.

فرستنده از یک سیم پیچ «رومکورف» Rumkhorf (که البته با یک کویل جرقه ی خودرو جانشین شده بود) و یک رشته آنتن از سیم مسی به درازی پنج متر تشکیل شده بود، درست همان طور که در کتاب های فیزیک ترسیم شده بود. گیرنده ی نزد همکلاسی ام شامل یک آنتن هم سان بود که به یک «کوهرر» (Coherer) تا نیمه پر شده با برّاده آهن، که در آن روزگار «برّاده ی برانلی» خوانده می شد، وصل بود.

اما کوهرر بسیار بد کار می کرد و ما نتیجه ی قابل اعتنایی از عملکرد آن بدست نمی آوردیم. دیگر داشتم ناامید می شدم و کم کم فکر می کردم که «رادیوالکتریسیته» را برای همیشه کنار بگذارم که روزی دوستم به من گفت که او در «رادیو لامپی» خانه شان علایم ارسالی مرا دریافت کرده است! پس از آن بود که ما دوباره به ماجراجویی رادیویی خود با عشق و علاقه ی بیشتری ادامه دادیم. ما هیچ کدام «رمز مورس» بلد نبودیم، اما علایمی را بین خودمان قرار گذاشته بودیم و آنها را در ارتباطات خود مورد استفاده قرار می دادیم و بر روی کاغذ رونویسی می کردیم.

این تجربه های فرح بخش ما مرتّب ادامه داشت تا این که روزی یک مامور پلیس به در منزل ما آمد و با پدر و مادر من گفتگویی داشت. موضوع صحبت آنها یک «منبع قوی اختلال رادیویی» بود که گویا هر شب مخابرات رادیویی را، در کل محله ای از شهرستان بیچه که خانه ی ما هم در آن قرار داشت، مختل می کرد. نتیجه کاملاً روشن بود: توقف فوری پخش برنامه های غیر قانونی من!

اما این شادی، شادی ارسال امواج به دوردست ها، خیلی بزرگ بود و این اتفاقات قادر نبودند شور و شوق عشقی را که در من متولد شده بود، ساکت کند…

به دنبال فراز و نشیب های بسیار و گذر از دوران جنگ دوم جهانی و اشغال کشور، بالاخره من در 23 سالگی در آزمون رادیوآماتوری قبول شدم و گواهی «اپراتور رادیو» به من اعطا شد. این را هم بگویم که در این مدت علایق دیگری مانند نجوم و پرواز با  هواپیمای بی موتور در من متولد شدند، اما هیچ کدام نتوانستند جای رادیوآماتوری را بگیرند.

ایستگاه رادیوآماتوری خود را خودم در همان منزل پدری ساختم و برقرار کردم. برای شروع به بهره برداری از آن، بازرس ویژه ای از پاریس همان درب خانه را زد که روزی مامور پلیسی که از او یاد کردم، دق الباب کرده بود!

در طول این سال های دراز ده ها ایستگاه رادیویی و چندین ایستگاه رله VHF را در اطراف منطقه ی محل زندگی ام در شرق فرانسه طراحی و ساخته و برقرار کردم.

امروز در سالگرد تولد 90 سالگی ام با خوشحالی می گویم که 77 سال رادیوآماتور بوده ام و با آن زندگی کرده ام.

.

.

منبع:

http://lpistor.chez-alice.fr

.

.

مطالب مرتبط:

بیایید با هم جادوی مخابرات بی سیم را دوباره کشف کنیم!

«ترانس جرقه» یا «کوئل» خودرو برای آتش زدن مخلوط گازی سوخت-هوا در وسایط نقلیه با موتور انفجاری به کار می رود. کوئل ها در خودرو (و موتوسیکلت) از طریق مکانیسم توزیع کننده به «شمع های جرقه زن» وصل می شوند. میانگین ولتاژ خروجی کوئل ها در حدود 20 کیلوولت قرار دارد. البته می توان ولتاژهایی تا بیش از 100 کیلوولت نیز از کوئل خودرو دریافت کرد

.

.

«ترانس جرقه» یا «کوئل» خودرو که به انگلیسی به آن Ignition Coil می گویند، همان طور که از نام اش برمی آید، برای آتش زدن مخلوط گازی سوخت-هوا در وسایط نقلیه با موتور انفجاری به کار می رود. کوئل ها در خودرو (و موتوسیکلت) از طریق مکانیسم توزیع کننده ی جرقه، به «شمع های جرقه زن» سیلندرهای موتور وصل می شوند. میانگین ولتاژ خروجی کوئل ها در حدود 20 کیلوولت قرار دارد. البته با بهره گیری از مدار فرمان مناسب، می توان ولتاژهایی تا بیش از 100 کیلوولت از کوئل خودرو دریافت کرد.

مدارهایی که در این مقاله معرفی می شوند، نه با هنر طراحی الکتروتکنیک (رشته ی برق) همپوشانی دارند، و نه از ایمنی یا دوام بویژه بالایی برخوردارند. همه ی این مدارها سال های سال است که وجود دارند و حتی در دوران جوانی من، در دهه ی 1350، طرح های شناخته شده ای به شمار می رفتند.

همچنین، ساختن این مدارها برای افراد تازه کار آسان است و ارزان تمام می شود و به سادگی به کار می افتند. و اگر در میانه ی راه افزاره ای سوخت یا چیزی منهدم شد… سرتو بالا بگیر داداش، به این میگن «های ولتاژ»!

.

تهیه ی کوئل

من هر سه کوئل دست دومی را که در اختیار دارم، از یک اوراقچی خانه به قیمت خیلی ارزانی تهیه کردم.

اگر مراجعه به اوراقچی خانه ها، که از مرکز شهرها دور هستند، برای شما مشکل است، می توانید به گاراژ و باتری سازی نزدیک خودتان سر بزنید. تعمیرگاه های خودرو نیز محل های مناسبی برای خرید کوئل خودروهای قدیمی هستند.

.

چگونگی کارکرد

کوئل یک ترانسفورمر است. اما کوئل، بر خلاف ترانسفورمرهای معمولی، در هسته ی خود فقط یک میله ی آهنی دارد. علاوه بر این، سر انتهایی اولیه و سر انتهایی ثانویه ی کوئل به هم وصل هستند. این شرایط باعث می شود که کوئل را نتوان زیر ولتاژ متناوب (AC) معمولی به کار گرفت. به جای آن، به کوئل ها باید پالس های سریع (با زمان کوتاه) داد تا به جرقه های مورد نظر رسید.

در ادامه، چهار نوع مدار فرمان مختلف برای کوئل خودرو تشریح می شوند.

.

مدار فرمان 1: پالس

به احتمال قوی این ساده ترین مدار فرمان برای یک کوئل جرقه است. با استفاده از یک منبع «های ولتاژ»، مانند اینجا که از یک «الکتروشوکر» استفاده شده، خازنی شارژ می شود و با فشار دکمه ای بار ذخیره شده در آن در اولیه ی کوئل تخلیه می شود.

در نتیجه، جرقه ای از نظر زمانی کوتاه، اما بسیار نیرومند در پیچش ثانویه ی کوئل پدید می آید که می تواند در کاربردهای متفاوت، مثلاً در مشتعل کردن یک مخلوط گازی قابل انفجار و یا آزمایش دوام و مقاومت مواد مختلف در برابر ولتاژ زیاد مورد استفاده قرار گیرد.

ولتاژ خروجی چنین مداری در محدوده ی 20 کیلوولت قرار دارد و در نتیجه جرقه ای به درازای نزدیک به 2 سانتی متر تولید می کند.

.

مــدار

.

.

ساختمان مدار روشن و به سرعت قابل درک است: خروجی جریان متناوب یک الکتروشوکر توسط یک «پل دیود» یکسوسازی شده و ولتاژ مستقیم حاصل به مجموعه ای از خازن های موازی داده شده اند. من در این مدار از تعدادی خازن که با هم موازی بسته شده اند استفاده کردم تا ظرفیت خازنی بالاتر و در نتیجه، به توان بیشتری دست یابم.

دیودهای یکسوسازی که در مدار مورد استفاده قرار می گیرند، باید قادر به تحمل ولتاژ بالای خروجی الکتروشوکر باشند. بهتر آن است که به جای بکارگیری یک پل دیود حاضری، آن را با 4 دیود 1N4007 ساخت. به این ترتیب آدم بهتر می داند صاحب چه چیزی است!

خازن ها بهتر است از نوع FKP انتخاب شوند، زیرا این خازن ها در مقابل پالس های بزرگ ولتاژی بسیار مقاوم بوده و در عین حال «خود ترمیم گر» هستند.

در تصویرهای زیر مدار ساخته شده دیده می شود.

.

در این تصویر چهار خازن موازی، دکمه (کلید شستی) و کوئل دیده می شوند

.

در تصویر بالا همان مدار، اما مونتاژ شده بر روی فیبر مدار چاپی دیده می شود.

به عایق کاری دکمه ی شستی دقت شود!

.

مدار فرمان 2: نوسانگر

تشریح مدار

این مدار فرمان کمی پیچیده تر از مدار پیشین است. اما، در مقابل، دارای برتری بزرگی است و آن ایجاد یک «های ولتاژ» پایدار و یکنواخت است و هر بار برای تولید جرقه لزومی به تکرار دستیِ شارژ خازن وجود ندارد.

.

مـدار

.

.

چگونگی کارکرد

ترانزیستور «ماس فت» ولتاژ ورودی یا همان ولتاژ تغذیه ی کوئل را به صورت بریده بریده در می آورد. برای انجام این کار، مدار یکپارچه ی مشهور 555 سیگنال مربعی لازم را تامین می کند.

فرکانس این مدار نوسانگر با استفاده از پتانسیومتر 2/2 کیلواهمی تنظیم می شود. وجود این پتانسیومتر بسیار مهم است، زیرا باید به کمک آن فرکانسی را به کوئل تحویل داد که برابر با «فرکانس تشدید» یا همان «فرکانس رزونانس» خود کوئل باشد. فقط در این صورت است که می توان نیرومندترین خروجی را از کوئل دریافت کرد. تجربه نشان داده که این فرکانس در محدوده ی 10 کیلوهرتز قرار دارد.

در صورت لزوم، می توان یک خازن الکترولیت 22 میکروفاراد (مقدار ظرفیت قابل تغییر است) را با خازن 100 نانوفارادی مدار موازی بست. این کار فرکانس تشدید را به شدت کاهش می دهد و آن را به حدود 100 هرتز می رساند. در این محدوده ی فرکانسی، به جای ایجاد یک قوس الکتریکیِ «ویز ویز کننده»، جرقه هایی با صدای انفجار تولید می شوند.

ولتاژ ورودی می تواند بسته به توانایی ترانزیستور «ماس فت» به دلخواه انتخاب شود. من با این افزاره ها برای تغذیه ی کوئل از ولتاژ جریان مستقیم 30 ولتی استفاده کردم.

دقت ظرفیت خازن روی قطب های کوئل اهمیت ویژه ای ندارد. آنچه مهم است، ولتاژ کار آن است که باید رعایت شود. سعی کنید از «صنعتی فروش» های بازار الکترونیک برای این کار «خازن اسنابر» (Snubber) تهیه کنید. یکی از آنها «مهران الکترونیک صنعتی» در خیابان جمهوری، کمی بعد از خیابان سی تیر به سمت چهارراه اسلامبول است.

این مدار تحت فرکانس 10 کیلوهرتز ولتاژی در حدود 20 تا 30 کیلوولت تولید می کند. چون این فرکانس در محدوده ی فرکانس های قابل شنوایی انسان قرار دارد، کار طولانی با دستگاه می تواند خیلی اعصاب سوز شود… اما یک عاشق الکترونیک بیدی نیست که از این بادها بلرزد!

عکس های زیر را در زمان های مختلف و هنگام کار با نسخه های اولیه ی این مدار برداشته ام.

.

         
.

به کار گیری به عنوان الکتروشوکر

اگر کوئل را با یک ترانسفورمر معمولی (که به صورت وارونه به کار برده شود) عوض کنیم و فرکانس کار را نیز به چند صد هرتز کاهش دهیم (مثلاً از طریق بالابردن ظرفیت خازن مرتبط با 555)، صاحب یک الکتروشوکر نیرومند خواهیم شد.

.

.

فیلم زیر کارکرد این مدار را نشان می دهد:

.

نشانی فیلم:

http://www.aparat.com/v/nqe3i

.

مدار فرمان 3: تشدید

تشریح مدار

باید اعتراف کنم که این مدار را با عجله ی زیاد سر هم کردم و در واقع با «هِندِل زدن» آن را به راه انداختم و به عبارتی “مجبورش کردم” که کار کند!

با این مدار می توان یک کوئل را به حالت «خود تشدیدی» (به قول انگلیس ها Self-Resonance) درآورد. معنی خود تشدیدی این است که نوسان و پالس لازم برای راه اندازی و تداوم کار مدار بدون هر گونه مدار اضافی، اعم از مولد پالس یا نوسانگر جداگانه، توسط «خود مدار» و در فرکانس ذاتی «خود کوئل» ایجاد می شود. این کار با استفاده از «باز خور» (به انگلیسی Feedback) انجام شده است.

اولین بار که روی این طرح کار می کردم، برای راه اندازی مدار، دو ترانزیستور 2N3055 به صورت «دارلینگتون» به کار بردم، زیرا در آن زمان به «ماس فت» دسترسی نداشتم (همه شان را سوزانده بودم!). همان طور که همه می دانند:”وقتی مادر نیست، باید با زن بابا ساخت!”

.

مـدار

.

.

تصویرها

ساختمان عمومی دستگاه، آن طور که من ساختم، در زیر دیده می شود.

محل خروج ولتاژ زیاد را با استفاده از «چسب داغ» محکم، و همزمان عایق کردم.

ترانزیستورها را روی یک گرماگیر مسی نصب کردم.

برای پیچیدن سیم پیچِ بازخور از «سیم تلفنی» استفاده کردم (حلقه های آبی رنگ دور بدنه ی کوئل).

بلافاصله پس از این که کوئل یک جرقه تولید کرد، یک ولتاژ کوچک روی این سیم پیچ القا می شود که ترانزیستورها را راه اندازی می کند.

به کمک پتانسیومتر باید «جریان بیس» ترانزیستورها تنظیم شود. در صورتی که با وجود چرخاندن پتانسیومتر و امتحان همه ی موقعیت ها، مدار شروع به کار نکرد، لازم است که اتصال های دو سر سیم پیچ بازخور را عوض کنیم (سیم پیچ هیچ تغییری نمی کند، فقط جای اتصال به تغذیه ی 9 ولت و پایه ی پتانسیومتر را با هم عوض می کنیم).

.

.

ترانزیستورها را روی گرماگیری که از یک تلویزیون اوراقی بازیابی کرده بودم، نصب کردم. چون بدنه ی این ترانزیستورها به کلکتور آنها وصل است، یکی از آنها را باید از گرماگیر (رادیاتور) عایق کرد.

روش ثابت کردن گرماگیر روی چوب اختراع خودم است، اما هنوز آن را ثبت نکرده ام!

.

.

پس از راه افتادن دستگاه، می توان آزمایش با آن را آغازید:

مطابق معمول با یک لامپ مهتابی یا کم مصرف سوخته، برای حیرت زده کردن اهالی منزل!

.

  

.

اگر ولتاژ زیاد را به بدنه ی کوئل بدهید، با صحنه ی دیوانه واری روبرو خواهید شد. متاسفانه تصویر بالا-چپ ناواضح است، اما برای دیدن کیفیت قوس الکتریکی کفایت می کند.

.

.

یک مولد پارازیت عالی(!!) را در تصویر بالا می بینید.

برای پارازیت انداختن روی همه ی وسایل الکترونیکی در پیرامون آن مفید است! تا شعاع چند متری نمایشگر کامپیوتر را به رقص نور تبدیل می کند!

اگر دچار عُسر و حَرَج هستید و نمی توانید خسارت بپردازید، و از فحش خوردن هم بیزارید، این را در کنار گوشی و رایانه ی مردم روشن نکنید… خطر دارد!

یکی دیگر از پدیده های جالبی که در اینجا دیده می شود این است که مدار حتی بدون باتری 9 ولتی هم نوسان می کند. اما مقدار ولتاژ القا شده روی سیم پیچ بازخور برای به اشباع بردن ترانزیستورها به صورت کامل کفایت نمی کند و توان خروجی افت می کند و همچنین نوسان سازی مدار تا جایی ادامه پیدا می کند که خروجی ولتاژ بالا با زمین (گراوند GND) کنتاکت داشته و به آن وصل باشد.

.

مدار فرمان 4: وارو موازی

تشریح مدار

اگر دو قبضه(!) کوئل را به صورت «وارو موازی» (آنتی پارالل) مداربندی کنیم، یعنی پایانه ی مثبت کوئل یکُم را به پایانه ی منفی کوئل دویّم ببندیم و برعکس، خواهیم توانست بین دو پایانه ی خروجی کوئل ها ولتاژ بسیار زیادی در محدوده ی 50 هزار ولت (تقریباً 5 سانتی متر طول قوس الکتریکی) ایجاد کنیم.

.

مـدار

.

.

این مدار استخوان بندی بسیار ساده ای دارد و همه ی افزاره های آن را می توان از دستگاه های اوراقی دور و بر خودتان جمع آوری و بازیابی کنید.

برای مقابله با اثر تخریب گر بار القایی روی ترانزیستور مدار، میان پایانه های کلکتور و امیتر آن یک خازن 7/5 نانوفاراد با ولتاژ کار 2 کیلوولت (به عنوان «اسنابر»)، یک دیود 1N4007 به عنوان «دیود هرزگرد» و یک یا ترجیحاً دو عدد وریستور (VDR) بسته شده اند. وظیفه ی این مجموعه سرکوب کردن ضربه های ولتاژی حاصل از اندوکسیون پیچش های اولیه ی کوئل ها است.

زمانی که من این مدار را می ساختم، نه 2N3055 و نه «ماس فت» دم دست داشتم. لذا به جان شاسی یک مانیتور کهنه که مدت ها بود در گوشه ای خاک می خورد، افتادم و ترانزیستوری به شماره ی C4237 را از آن بیرون کشیدم و در مدارم مورد استفاده قرار دادم. شما هم می توانید از هر ترانزیستور یا «ماس فت» قدرت در این مدار بهره گیری کنید.

سیگنال ورودی را می توانید از یک نوسانگر ساده که با 555 ساخته می شود و فرکانسی در حدود چند صد هرتز دارد، مانند مداری که در «مدار فرمان 2» ارایه شد، بگیرید. نظر به این که مدار بهترین کارکرد خود را در فرکانس های پایین ظاهر می کند، باید به جای خازن 100 نانوفاراد روی پایانه های 1 و 2 آی.سی. 555 ، یک خازن الکترولیت 22 میکروفاراد قرار داد. مقدار داده شده تقریبی است و می تواند ظرفیت کمتر یا بیشتری در همین حدود داشته باشد.

ترانزیستور و وریستورها باید روی گرماگیر بزرگی نصب شوند و مراقب بود که در صورت لزوم یک هواکش آن را خنک کند و یا دستگاه به تناوب زمانی مناسب، برای دقایقی، خاموش شود. همچنین، چون مصرف جریان مدار زیاد است، باید مراقب منبع تغذیه ی دستگاه نیز بود که خیلی داغ نشود. در اینجا نیز یک هواکش می تواند به کارکرد پایدار و درازمدت مدار کمک کند.

.

تصویرها

مدار ساخته شده این طور به نظر می رسد.

.

.

عملکرد دستگاه هیچ جایی برای ایرادگیری باقی نمی گذارد.

در تصویر پایین سمت راست نحوه ی روشن کردن یک ال.ای.دی. با 50 هزار ولت آموزش داده می شود!

.

    

.

آزمایش، بازی و تفریح با «های ولتاژ»

.

   

.

یک فیبر هزار سوراخ زیر فشار الکتریکی بالغ بر 50 هزار ولت.

چیزی که جالب است، این است که تک تک نقطه های لحیم کاری روشن شده اند، اما در فاصله ی میان نقطه ها قوس الکتریکی ایجاد نشده است، چیزی که در واقع انتظارش می رفت!

.

.

همچنین، در هر لحظه فقط طول یک مسیر از نقطه ها روشن می شد و تصویر بالا به علت باز بودن طولانی مدت دیافراگم دوربین، روشن بودن چندین مسیر را به طور همزمان نشان می دهد.

.

    

.

    

.

روش اختراعی من برای شارژ کردن باتری!!

.

.

قوس الکتریکی ناشی از های-ولتاژ با فرکانس بالا (چند کیلوهرتز):

.

.

قوس الکتریکی ناشی از های-ولتاژ با فرکانس پایین (چند صد هرتز):

.

.

.

مطالب مرتبط:

ساخت یک مدار تخلیه ی فرکانس رادیویی پرتوان

ساخت یک منبع تغذیه ولتاژ زیاد با ترانس های-ولتاژ تلویزیون

مدار ساده ترین شوک دهنده ی برقی (الکتروشوکر)

ساخت یک الکتروشوکر برای ماهی گیری

.

 .

www.etesalkootah.ir ||   2015-10–16 ©  2015 www.etesalkootah.ir  © All rights reserved. تمامی حقوق برای www.etesalkootah.ir محفوظ است. بیان شفاهی بخش یا تمامی یک مطلب از www.etesalkootah.ir در رادیو،  تلویزیون و رسانه های مشابه آن با ذکر واضح “اتصال کوتاه دات آی آر” بعنوان منبع مجاز است. هر گونه  استفاده  کتبی از بخش یا تمامی هر یک از مطالب www.etesalkootah.ir در سایت های اینترنتی در صورت قرار دادن لینک مستقیم و قابل “کلیک” به آن مطلب در www.etesalkootah.ir مجاز بوده و در رسانه های چاپی نیز در صورت چاپ واضح “www.etesalkootah.ir” بعنوان منبع مجاز است.

.