مدتی است که گروهی از رادیوآماتورهای ایرانی، دوستداران الکترونیک و یاران آنان در پیام‌رسان تلگرام جمعی خودمانی تشکیل داده‌اند و در آن درباره‌ی خود و دیگران، تجربیات و دیده‌هایشان می نویسند

.

.

کوتاهی پس از تاسیس اولین انجمن رادیوآماتوری ایران، انجمن پارسیان، و ایجاد گروه تلگرامیِ آن، ایجاد یک گروه جداگانه برای درج اظهارنظرهای «غیررادیوآماتوریِ» دوستان و دوستداران رادیوآماتوری، از سوی مدیران گروه لازم تشخیص داده شد. بدین علت، آقای داوود علی‌پور، از کوشندگان بسیار موثر در تاسیس انجمن رادیوآماتوری پارسیان، گروه تلگرامی «دور‌همی، مهندسین الکترونیک و مخابرات و رادیوآماتورها» را برای درج «دل‌نوشته‌ها و خاطرات و قطعات ادبی و فرهنگی» هموندان ایجاد کردند.

تا امروز خاطرات، اتوبیوگرافی‌ها، اشعار ارزشمند و عکس‌های نوستالژیک زیبایی در این گروه درج شده است. از جمله، آقای دکتر نادر منصوری، دندانپزشک و دلبسته‌ی الکترونیک، خاطرات خود را از آشنایی با برق و علم الکترونیک حکایت کرده‌اند. ضمن تقدیر از نگاشته‌ی زیبای ایشان و تشکر از این که اجازه‌ی بازنشر آن را در اتصال کوتاه دادند، این خاطرات دلنشین را به خوانندگان تقدیم می‌کنم.

 

.

من و الکترونیک

با تشکر از استاد گرامی، آقای داوود علی‌پور سعیدآبادی، به خاطر ایجاد این «گروه دورهمی» برای رادیوآماتورها و دوستداران و متخصصان مخابرات و الکترونیک که بشود در قالب آن خیلی از حرف‌ها و صحبت‌ها را عنوان کرد، من هم با اجازه از دوستان قصد دارم هر از گاهی از این حس مشترک یا بهتر بگویم درد مشترک یعنی خاطراتِ شروع علاقه‌مندی‌ام به الکترونیک را در قالب پست‌های کوتاه برای دوستان بنویسم. من به این مجموعه مطالب عنوان “من و الکترونیک” داده‌ام.

.

قسمت اول –  از آرمیچر و قوّه تا هلیکوپتر

امروز که قلم به دست گرفته‌ام تا خاطراتم را در مورد چند و چون شیفتگی‌ام به دنیای جادویی الکترونیک روی کاغذ بیاورم، پنجاه سال دارم. اولین بارقه‌های علاقه‌ام به برق و الکترونیک از وقتی شروع شد که دانش‌آموز سال سوم ابتدایی بودم. ده سال بیشتر نداشتم. یک بار در مدرسه یک موتور ضبط‌صوت را، که به اشتباه به آن آرمیچر می‌گفتیم، در دست یکی از دوستانم که بعدها در جنگ شهید شد، دیدم.

«ژن نهفته»ی علاقه‌ی من به برق و الکترونیک با دیدن این وسیله‌ی عجیب فعال شد و چون پولی در بساط نداشتم با دادن چند روز تغذیه مدرسه‌ام به آن دوست، آن موتور را از او خریدم. اما خیلی زود با مشکل دیگری روبرو شدم و آن «باتری» بود.
قصد من از خرید آن موتور الکتریکی در اصل ساخت یک وسیله‌ی پروازی شبیه هلیکوپتر بود ولی بعدها به کلی مسیرم به سمت الکترونیک و آن هم به سوی ساخت بی‌سیم هدایت شد.

در آن زمان‌ها، یعنی سال‌های 13۵۶ و ۵۷ در روستای ما برق نبود. به همین خاطر هم مردم، البته آن‌هایی که توان آن را داشتند، از رادیوهای قوه‌ای ترانزیستوری استفاده می‌کردند.

.

.

من همیشه در مسیر راهم به سوی مدرسه، بالای سقف خانه‌ی یکی از ارباب‌های روستا یک وسیله‌ای می‌دیدم شامل یک چوب عمودی بلند که دو دایره‌ی سیمی با قطرهای متفاوت به صورت هم‌محور به آن وصل شده بودند. یکی از این دو دایره بالاتر، نزدیک به نوک ستون چوبی و یکی پایین و نزدیک سطح بام بود. چند رشته سیم عمودی این دو دایره‌ی سیمی را به هم وصل کرده بودند.

می‌گفتند این وسیله‌ی روی پشت بام، «آنتن رادیو نفتی» ارباب روستا بوده که حالا فقط همین از آن باقی مانده است.
بگذریم، بعد از خرید آرمیچر کار من بعد از ظهرها و بعد از فراغت از مدرسه این شده بود که آرمیچر را همراه با یک تکه سیم بردارم، توی جوی و کنار جدول‌ها و در حاشیه‌ی کوچه‌ها بگردم و قوه (باتری)های مستعمل رها شده را امتحان کنم و اگر یک ذره جان داشت برای مقاصد بعدی به خانه ببرم.

به مرور خانه‌ی ما محل بازیافت قوه‌های RAY–O–VAC و EverReady گربه‌نشان شده بود! بیشتر و یا همه‌ی باتری هایی هم که پیدا و جمع می کردم از نوع ضخیم بود. آن زمان باتری قلمی زیاد باب نبود و به قوه‌های متوسط هم رغبتی نداشتم…

بعد از این که بیست – سی تایی قوه پیدا کردم، آن‌ها را به صورت سری به هم و سپس به آرمیچر وصل می‌کردم. به محور آرمیچر یک ملخ از جنس حلبی که خودم آن را ساخته بودم، وصل کرده بودم و از تماشای چرخش آن لذت می‌بردم. هر چه این ملخ  با سرعت بیش‌تری می‌چرخید، بالطبع لذت بیش‌تری می‌بردم، مخصوصاً که باد ناشی از چرخیدنش هم مثل پنکه صورتم را نوازش می‌داد.

رویای ساخت هلیکوپتر دست از سرم برنمی‌داشت. بعدها به فکر افتادم حالا که موتور الکتریکی دارم و ملخ هم برایش درست کردم چطور می‌توانم یک هلیکوپتر بسازم؟

.

.

.

ساده‌لوحانه و البته کودکانه می‌خواستم همه قوانین ایرودینامیک و فیزیک را زیر پا بگذارم و آرمیچر را به پرواز دربیاورم!
برای همین هم یک جعبه، از آن جعبه‌‌های چوبی قدیمی که ما بهش مِجری (mejri) می‌گفتیم برداشتم و داخلش حدود ده – دوازده تا  باتری را سری بستم و موتورالکتریکی را هم روی سرش محکم بستم  به امید این که از زمین جدا بشود، غافل از این که سوای مسایل ایرودینامیکی، بلند کردن این تعداد باتری بزرگ با وزنی در حدود دو – سه کیلو و خود جعبه و… اگر حتی بقیه‌ی شرایط هم جور باشد، از توان یک موتور الکتریکی ضبط‌صوت خارج است… زهی خیال باطل!

.

ادامه دارد…

بخش بعدی

.

.

.

درباره نویسنده:
نادر منصوری، متولد خرداد ۱۳۴۷، با تحصیلات دکترای دندانپزشکی و عاشق الکترونیک هستم. در اصفهان زندگی می‌کنم و در شرف بازنشستگی از دانشگاه علوم پزشکی می‌باشم.

.

.

www.etesalkootah.ir ||   2018-11-07©  2015 www.etesalkootah.ir  © All rights reserved. تمامی حقوق برای www.etesalkootah.ir محفوظ است. بیان شفاهی بخش یا تمامی یک مطلب از www.etesalkootah.ir در رادیو،  تلویزیون و رسانه های مشابه آن با ذکر واضح “اتصال کوتاه دات آی آر” بعنوان منبع مجاز است. هر گونه  استفاده  کتبی از بخش یا تمامی هر یک از مطالب www.etesalkootah.ir در سایت های اینترنتی در صورت قرار دادن لینک مستقیم و قابل “کلیک” به آن مطلب در www.etesalkootah.ir مجاز بوده و در رسانه های چاپی نیز در صورت چاپ واضح “www.etesalkootah.ir” بعنوان منبع مجاز است.

.

آن چه که همگان از «فرستنده‌ی بی‌سیم» درک می‌کنند، عبارت از تجهیزی است برای تولید و انتشار امواج، یعنی یک سامانه‌ی عمل‌گر یا فعال. اما تغییر دادن در میدان‌های الکترومغناتیسی، طوری که قابل آشکارسازی باشد، می‌تواند از راه دیگری نیز انجام شود

.

.

آن چه که همگان از «فرستنده‌ی بی‌سیم» درک می‌کنند، عبارت از تجهیزی است برای تولید و انتشار امواج، یعنی یک سامانه‌ی عمل‌گر یا فعال. اما تغییر دادن در میدان‌های الکترومغناتیسی، طوری که قابل آشکارسازی باشد، می‌تواند از راه دیگری نیز ایجاد شود. بر یک چنین امکانی می‌توان «فرستنده‌ی غیرفعال^[1]» نام نهاد که برای به‌کارگیری و استفاده از آن هنوز قانوناً هیچ پروانه یا مجوز رسمی و اداری لازم نیست. برای دوستداران الکترونیک و مخابرات این به معنای بازشدن حوزه‌ای تازه برای پژوهش و تجربه است.

هر فرد رادیوآماتور یا «شنیدگر رادیو^[2]» با حکایت‌هایی که بعضی از قدیمی‌های برق و الکترونیک تعریف می‌کنند که گویا از نیروی میدان منتشره از ایستگاه‌های فرستنده‌ی پرقدرت موج متوسط یا موج بلندِ همجوار برای تامین روشنایی استفاده کرده‌اند، آشنا هست. افزون بر این که طبق نص صریح قانون^[3]، هر گونه استفاده‌ی غیرمجاز از انرژی الکتریکیِ شبکه‌ی برق خلاف قانون و مستوجب مجازات است، باید دانست که با روش «برداشت انرژی»، می‌توان یک میدان الکترومغناتیسی غریبه را تحت تاثیر قرار داد و در آن تغییراتی را بوجود آورد.

.

.

این امر برای هر چیزی که درون یک چنین میدانی بُرده شود، معتبر است. مثلاً در رادار از بازتاب یک موج الکترومغناتیسی  استفاده می‌شود و از این طریق سرعت و جهت حرکت و موقعیت اشیاء تعیین می‌گردد.

اما حتی یک «رادیوی کریستالی» یا به عبارت دیگر یک «رادیو گوشی» ساده هم برای دریافت ایستگاه‌های فرستنده‌ی موج متوسط، از میدان الکترومغناتیسی آن‌ها مقداری انرژی را برداشت می‌کند که بتواند گوشی را، بدون استفاده از یک منبع تغذیه‌ی اضافی، به کار بیاندازد.

این موضوع بر میدان حاضر در پیرامون آنتن هر گیرنده نیز تاثیراتی دارد. حتی یک دستگاه «گرید دیپ متر^[4]» نیز «فرکانس تشدید مدار تانک» در یک نوسان‌ساز را از طریق آشکارکردنِ میزانِ جذب انرژیِ منتشره از ژنراتورش توسط مدار تحت آزمایش تعیین می‌کند.

.

محدود‌کردن برداشت انرژی به «انتقال داده در میدان نزدیک»

از همین اثر در نقل و انتقال داده‌ها از و به کارت‌های هوشمند بانکی و مانند آن‌ها، توسط فن‌آوری «انتقال داده در میدان نزدیک» (NFC)^[5] ، استفاده به عمل می‌آید. در این کاربرد یک مدار مجتمع الکترونیکی کوچک، یک «تراشه^[6]» در داخل کارت، دامنه‌ی یک میدان الکترومغناتیسی را، که توسط یک «مولد موج» در درون دستگاه خودپرداز تولید می‌گردد، «مدوله» می‌کند. این مولد موج (سیگنال ژنراتور)، همزمان، انرژیِ جذب‌شده یا ضریب بازتابش موج را درک و اندازه‌‌گیری می‌کند. در این مثال، «تغییرات در شدتِ جذب امواج»، داده‌هایی را که بر موج بازتاب مدوله شده‌اند، نمایندگی می‌کنند. البته، این فرآیند، درست مانند حالت دیپ‌متر، تنها در فاصله‌هایی که از حدود 10 سانتی‌متر بیش‌تر نیستند، عمل می‌کند.

.

اصول کار مدار ما

با وجود این که رادیوآماتورها و دوستداران مخابرات بی‌سیم اغلب به شرح و بسط مفصّل آنتن‌ها تمایل دارند، اما چنین رساله‌ای برای ساختن فرستنده‌ی غیرفعالی که در این‌جا ارایه شده، هیچ ضرورتی ندارد. پیش از هر چیز یک آنتن مورد نیاز است تا بتوان «انرژی» منتشره از یک میدان متغیر الکترومغناتیسیِ در دسترس را به وسیله‌ی آن به صورت تناوبی (نه یکنواخت و دایمی) برداشت کرد. در کنار آن، «شاهدی» لازم است که در مقایسه با «ان.اف.اس.» چند برابر حساس‌تر باشد. در این‌جا یک واکی-تاکی کوچک اف.ام. کاملاً کفایت می‌کند.

تغییر میدان می‌تواند مثلاً از طریق حرکت‌دادن آنتنی در یک میدان الکترومغناتیسی کمکی انجام گیرد یا خیلی ساده‌تر، وقتی آنتن، در نقطه‌ی اتصالات‌اش (فیش آنتن که محل برداشت انرژی است) توسط یک مولد ضربان‌های الکتریکی (پالس ژنراتور) به صورت تناوبی اتصال‌کوتاه و سپس رفع‌اتصال‌کوتاه شود. همچنین، سوئیچ‌کردن میان دو آنتن برداشت‌کننده که فاصله‌ی مکان استقرارشان از یکدیگر بیش‌تر از «لاندا دوّم» نباشد نیز قابل تصور است و احتمالاً حتی بُرد فرستنده‌ی غیرفعال را در یک محور به حداکثر هم خواهد رساند، زیرا «تراکم اعوجاج^[7]» در میدان بیش‌تر می‌شود.

همچنین، بر اثر این عملِ کلیدگری، از یک طرف بر اثر اُفت شدت میدان محلی به واسطه‌ی زیرِ بار رفتن آنتن (رفع حالت اتصال کوتاه) یک مدولاسیون دامنه‌ی القایی بوجود می‌آید، و از طرف دیگر بر اثر خارج شدن آنتن از زیر بار (اتصال کوتاه شدن فیش آنتن) یک مدولاسیون فرکانس ایجاد می‌گردد، چرا که موقعیت استقرار خطوط میدان مربوط به میدان کمکی کمی منحرف می‌گردد (تصویر زیر را ببینید).

.

نمایش اعوجاج یک میدان کمکی به وسیله‌ی خطوط شطرنجی، به عنوان تابع فاصله از محل آنتنِ برداشت انرژی که در مرکز (x=0 , y=0) قرار دارد؛ بدون برداشت انرژی (اتصال‌کوتاه‌شدن آنتن) گستره‌ی میدان کاملاً تخت و صاف بوده و مقدار «دامنه‌ی فرکانس پایین» به صورت پایدار صفر خواهد ماند.

.

هر دو پدیده را می‌توان توسط یک گیرنده به عنوان شاهد، مثلاً با یک واکی‌تاکی در نزدیکی آنتنِ برداشت‌کننده‌ی انرژی روی فرکانسِ میدانِ کمکی به روشنی آشکار و اثبات کرد.

«درجه‌ی مدولاسیون^[8]» و نیز «انحراف فاز^[9]» به فاصله‌ی میان فرستنده‌ی غیرفعال و گیرنده‌ی شاهد بستگی دارد، به نحوی که توسط آزمایشی ساده از روی شدّت صدا می‌توان حتی جهت میدان نسبت به سمت آنتن سوئیچ‌شونده را به دست آورد. با یک «آنتن جهت‌دار^[10]»، مثلاً یک «آنتن یاگی^[11]» و یا یک «آنتن HB9CV^[12]» موسوم به «آنتن سوییسی» این کار به صورت موثرتری انجام‌پذیر است. فاصله یا بُرد قابل‌دسترسی به «نسبت سیگنال به نویز» دامنه‌های دمدوله‌شده – یا مدولاسیون فرکانس و به ابعاد ساختار آنتن سوئیچ‌شونده بستگی دارد.

در فاصله‌ها یا بُردهای دورتر، سیگنال کلیدگریِ (در محدوده‌ی فرکانس‌های کم یا صوتی) دمدوله‌شده زیر پوششی از نویز زمینه‌ایِ فرکانس کم گیرنده واقع می‌شود و در نتیجه دیگر قابل آشکارسازی و شناسایی نخواهد بود. از لحاظ نظری، اما با پایین رفتن این اثر، اعوجاج میدان در تمام فضا و محیط همچنان وجود خواهد داشت.

.

مقایسه با «آنتن فریتی^[13]»

با این واقعیت که میدان‌های الکترومغناتیسی پس از انتشار می‌توانند «خم شوند» آشنا هستیم و این پدیده را از نحوه‌ی کار آنتن‌های فریتی می‌شناسیم. آنتن فریتی میدان‌های مغناتیسی را «دسته می‌کند» و به‌علاوه همچنین میدان الکتریکی را که به واسطه‌ی «مقاومت میدان» Z_w=376.73 Ohm از میدان مغناتیسی غیرقابل‌تجزیه است نیز به آن پیوند می‌دهد، چون خطوط میدان واقع در نزدیکی مواد فریتی، به واسطه‌ی مقاومت مغناتیسی، R_m، پایین‌ترِ این مواد (µ_r>1) ارجح هستند.  به این دلیل میدان الکترومغناتیسیِ نزدیک به آنتن فریتی ناگزیر «خم می‌شود». در نتیجه، آنتن فریتی از «سطح مفید آنتنی» (A_eff) بزرگ‌تری در مقایسه با یک سیم‌پیچ هوایی (بدون هسته‌ی فریت µr=1) با همان اندازه‌های فیزیکی برخوردار است.

البته در یک گیرنده‌ی موج متوسط فقط چگالی فلوی مغناتیسی (B) در ماده‌ی فریتی مورد استفاده قرار می‌گیرد، که موجب حصول «ولتاژ آنتن» بزرگ‌تری می‌شود.

اگر بتوان یک آنتن فریت را با سرعت کافی چرخاند و همزمان با یک گیرنده‌ی دوم در نزدیک آن به یک ایستگاه فرستنده‌ی دلخواه گوش داد، می‌توان علاوه بر صدای آن ایستگاه، فرکانس چرخش آنتن فریتی را هم رصد و کشف کرد. این که در این‌جا همزمان یک مدولاسیون دامنه پیدا می‌شود، روشن است، زیرا از این اثر و تغییر دادن جهت آنتن فریتی برای دریافت حداکثری رادیویی استفاده می‌شود. اما در محدوده‌های نزدیک این پدیده همچنین یک مدولاسیون فرکانس هم پیدا می‌شود که حاصل اعوجاج در خطوط میدان آنتن است.

.

مدار پیشنهادی

تصویر زیر نشان می‌دهد که چقدر یک فرستنده‌ی غیرفعال می‌تواند ساده باشد. این مدار از یک مولد صوتی (فرکانس پایین) تشکیل شده که با استفاده از یک آی.سی. تایمر معمولی از نوع 555 ساخته می‌شود.

.

.

سیگنال خروجی از این مدار از طریق یک دیود و خازن 1 و یک مقاومت 47 اهمی یک آنتن را به صورت تناوبی سوئیچ می‌کند. مقاومت مستقیم (R_D) دیود 1 که بر اثر عبور جریان مستقیم (فوروارد) 2 میلی‌آمپری ظاهر می‌شود، با تقریب خوبی در محدوده‌ی 50 اهم قرار دارد که با اتصالات SO239 آنتن هماهنگ می‌باشد.

ترانزیستور 1 به عنوان کلید قطع/وصل کلّ مدار عمل می‌کند. این ترانزیستور مدار را هنگامی که یک آنتن با مقاومت اهمی پایین (مانند دیپل‌های خمیده، آنتن‌های کواکسیال معروف به «بازوکا»، و آنتن‌های حلقه مغناتیسی) به آن وصل شود، فعال می‌کند. بنابراین، این مدار با یک آنتن میله‌ای کار نخواهد کرد.

خازن 1 از تداوم تغذیه‌ی مدارِ کلید با ولتاژ، پس از خارج کردن آنتن از مدار، جلوگیری می‌کند. این خازن همراه با مقاومت‌های 2، 3 و 4 و  دیود 1 باید خیلی فشرده در نزدیکی فیش مادگی SO239 متمرکز قرار داده شوند تا هیچ‌گونه مولفه‌ی رآکتانس ناخواسته‌ی دیگری پدیدار نشود. با داشتن ظرفیت 1 نانوفاراد برای خازن 1، بُردی در حدود 2 متر به دست می‌آید. با فرکانس‌های پایین‌تر، مثلاً برای رسیدن به بُرد 10 متر، بایستی برای این خازن ظرفیت بیش‌تری انتخاب کرد (خازن سرامیکی با ظرفیت از 10 نانوفاراد به بالا) که مولفه‌ی رآکتانس آن در مقایسه با امپدانس 50 اهمی آنتن، کوچک باشد.

.

فرستنده‌ی غیرفعال شکار روباه

مسابقه‌های موسوم به «شکار روباه^[14]» مسابقات مفرّحی در محیط باز و در طبیعت است که در میان رادیوآماتورهای جهان مرسوم می‌باشد (فیلمی را در این زمینه ببینید) و طی آن محل اختفای یک یا چند فرستنده‌ی کوچک (روباه) پنهان شده در یک جنگل یا بیشه‌زار توسط رادیوآماتورها (شکارچیان) به کمک گیرنده‌ها و آنتن‌های جهت‌یاب پیدا می‌شود. این مسابقه علاوه بر جنبه‌ی علمی چهره‌ای ورزشی هم دارد.

.

.

مدار معرفی شده در این مقاله نیز می‌تواند در این مسابقات مورد استفاده قرار گیرد. بر خلاف شکارهای معمول روباه، شکارچی در این حالت باید خودش یک میدان کمکی مدوله نشده را روی یک فرکانس دلخواه درست کند که آنتنِ سوئیچ شونده در آن فرکانس در حالت تشدید قرار داشته باشد تا بتواند اعوجاج میدان محسوسی ایجاد کند. همزمان، شکارچی به سیگنال کمکی خودش به کمک یک گیرنده‌ی FM در محدوده‌ی فرکانس روباه گوش فرا می‌دهد.

.

.

همچنین، این موضوع نیز امکان‌پذیر است که چندین فرستنده‌ی غیرفعال با فرکانس کلیدگری‌های متفاوت در مکان‌هایی با فاصله‌ی اندک از یکدیگر مورد استفاده قرار گیرند و عملاً بتوان آن‌ها را به طور جداگانه از هم تشخیص داد.

.

.

منابع:

پایگاه اطلاع‌رسانی قوانین و مقررات کشور

ویکیپدیا

.

.

پانویس ها:

چند ماهی روزی یک ساعت تصاویر آزمایشی پخش می شد، اما همین امر برای چشمان مشتاق عابرانی که از جلوی مغازه های فروش لوازم برقی و صوتی خیابان های فردوسی و نادری می گذشتند کافی بود که حیرت زده و با نگاهی حاکی از تحسین به این جعبه جادویی بنگرند و برای بهره مندی از این پدیده ی نو، روزشماری کنند.

.

.

اولین تلویزیون ایران

از آن سال‌هایی که مردم توی کافه‌ها جمع می‌شدند و اولین برنامه‌های تنها شبکه تلویزیونی ایران را تماشا می‌کردند، خیلی دور نشده‌ایم، اما انگار خیلی چیزها عوض شده و بخش قابل‌توجهی از این عوض شدن زیر سر همین تلویزیون است. زندگی امروز ما چه به لحاظ فرهنگی چه در زمینه‌های دیگر، تحت تأثیر تلویزیون، شکل دیگری به خود گرفته است، در حالی که فقط 60 سال از تأسیس تلویزیون در ایران می‌گذرد و البته در اوایل کار، تا سال‌های سال، این تلویزیون یک شبکه بیشتر نداشت.

در سال ۱۳۳۷ مجلس شورای ملی لایحه تاسیس یک شبکه تلویزیونی را تصویب کرد. اولین شبکه تلویزیونی ایران یک تلویزیون خصوصی بود. مجوز ایجاد این نخستین کانال تلویزیون در ایران را یک سرمایه گذار خصوصی به نام «حبیب ثابت» با استفاده از امتیاز ویژه مجلس وقت دریافت کرد و آن را بنیان نهاد.

«حبیب‌الله ثابت‌پاسال» پیشنهاد تأسیس یک ایستگاه فرستنده تلویزیونی را در حالی به ثمر رساند که دولت از مدتی پیش خودش را برای تأسیس تلویزیون آماده می‌کرد. اما پاسال که از معتمدین دربار بود و البته امکانات و توانایی تأسیس چنین شبکه‌ای را هم داشت، پیشنهادش را در تیرماه سال 1337 به تصویب مجلس شورای ملی رساند و بر اساس طرحی با چهار ماده توانست یک فرستنده تلویزیونی زیر پوشش «وزارت پست و تلگراف و تلفن» در تهران ایجاد کند.

بدین گونه تلویزیون ایران (TV-I) در محل فعلی شبکه دوم سیما ایجاد شد. تا پیش از گشایش رسمی این تلویزیون، چند ماهی روزی یک ساعت تصاویر آزمایشی پخش می شد، اما همین امر برای چشمان مشتاق عابرانی که از جلوی مغازه های فروش لوازم برقی و صوتی خیابان های فردوسی و نادری می گذشتند کافی بود که حیرت زده و با نگاهی حاکی از تحسین به این جعبه جادویی بنگرند و برای بهره مندی از این پدیده ی نو، روزشماری کنند.

بالاخره انتظار به سرآمد و در ساعت پنج بعدازظهر روز جمعه یازدهم مهرماه سال 1337 تلویزیون ایران کار خود را با پخش برنامه گزارشی زنده آغاز کرد. پخش پیام محمدرضا شاه که از کاخ اختصاصی‌اش قرائت شد به اضافه ی پخش فیلم مسافرت او به ژاپن، قرائت پیام نخست‌وزیر و صحبت‌های وزیر پست و تلگراف و حبیب‌الله ثابت پاسال و پسرش ایرج (مدیرعامل تلویزیون) و پخش چند برنامه نمایشی و موسیقایی از دیگر برنامه‌های روز افتتاح تلویزیون بود.

در آن روز حبیب‌الله ثابت پاسال در لابه‌لای صحبت‌هایش خطاب به مخاطبان تلویزیون گفت: “… و اما شما بینندگان و شنوندگان عزیز! اگر وقتی قسمتی از برنامه را مطابق سلیقه خود نیافتید، با در نظر گرفتن اشکالات و این نکته مهم که ذوق و سلیقه‌ها مختلف است بر ما ببخشید. به علاوه از شما تمنا داریم که ما را در اجرای این خدمت یاری کنید و نه تنها معایب و نقایص را گوشزد فرمایید، بلکه ما را از آنچه برای بهبود و تکمیل برنامه‌ها به نظرتان می‌رسد، کتباً یا شفاهاً برخوردار و قرین امتنان نمایید. ما برای این‌گونه پیشنهادها جوایزی ترتیب خواهیم داد که در آینده به اطلاع شما خواهد رسید…”

.

.

پخش برنامه‌های «تلویزیون ایران» در واقع از فردای آن روز یعنی شنبه دوازدهم مهر به طور رسمی آغاز شد. برنامه‌های تلویزیون در نخستین روزها از ساعت ۶ عصر شروع می‌شد و تا ۱۰ شب ادامه داشت. در این چهار ساعت معمولاً هر روز ابتدا برنامه‌هایی مخصوص خردسالان و کودکان و سپس برنامه‌های ورزشی، فیلم سینمایی، تدریس زبان، اخبار، بحث روان‌شناسی پخش می‌شد.

به دلیل گرانی نسبی گیرنده ها، در ابتدا خرید آن برای تمام طبقات میسر نبود، از این روی طبقه متوسط به بالا خریدار این وسیله ی تشخص و سرگرمی شدند. اما در عمل به دلیل هجوم همسایگان و خویشاوندان، خانه های هر دارنده ی تلویزیون به یک سینمای کوچک تبدیل شد.

تکنولوژی ضبط ویدیویی در آن زمان وارد ایران نشده بود و برنامه ها به طور زنده تولید و پخش می شدند. میزان این برنامه ها در مقایسه با سریال های آمریکایی بسیار پایین بود. سریال های آمریکایی که از گونه های مختلف بود به زبان اصلی و با زیرنویس فارسی پخش می شد که هم بین جوان ها و هم بین مسن ترها طرفدار داشت.

تمامی برنامه‌های تلویزیون ایران بایستی از مقررات «اداره کل انتشارات» آن زمان پیروی می کرد. ثابت پاسال قرار بود از انحصاری پنج ساله استفاده کند به طوری که این فرستنده تا پنج سال از پرداخت مالیات معاف باشد، ولی فعالیت تلویزیون او عملا هشت سال به طول انجامید. منبع درآمد تلویزیون ثابت، آگهی های تجارتی بود.

پاسال دو فرستنده دیگر هم تأسیس کرد. در سال 1340 فرستنده‌ای در آبادان و یک فرستنده تقویتی در اهواز و همین رونق کار تلویزیون باعث شد تا حکومت هم دست به کار شد و «سازمان برنامه و بودجه» یک گروه فرانسوی را در سال 1343 به کار گرفت تا طرح یک مرکز تلویزیونی را تهیه کند.

تلویزیون ایران ساعت هشت چهارشنبه شب ها را به برنامه های نمایشی اداره هنرهای دراماتیک، اختصاص داد. این امر که در دوران فترت تئاتر اصیل و متعهد و پدید آمدن تئاتر موسوم به لاله زاری انجام شد، اقدامی فرهنگ ساز بود و باعث شد مخاطبان تلویزیون با بزرگانی از تئاتر اصیل ایران روبرو شوند.

دراین ساعت خاص شش گروه تئاتری به سرپرستی «عباس جوانمرد» و «عزت الله انتظامی»، «علی نصیریان»، «جعفر والی»، «مرحوم خلیل موحد دیلمقانی» و «رکن الدین خسروی» مشغول فعالیت شدند.

نخستین تله تئاتر پخش شده در ایران «مارگریت» نوشته «آرمان سالاگرو» ترجمه «شاهین سرکیسیان» به کارگردانی «عباس جوانمرد» بود. او که بنیانگذار «گروه هنر ملی» بود آثاری متعلق به این گروه را بر پرده تلویزیون به نمایش گذاشت.

دراین جا بود که تماشاگران برای نخستین بار در نمایش تلویزیونی «عزاداران بیل» نوشته «غلامحسین ساعدی» هنرنمایی جاودانه عزت الله انتظامی در نقش «مشهدی حسن» شدند. همان نقشی که یک دهه بعد، این بازیگر بزرگ در فیلم «گاو» – اثر «داریوش مهرجویی» – آن را بازآفرینی کرد.

گذشته از این، برنامه یاد شده، باعث رشد تجربه درام نویسی شد و کسانی مثل «علی نصیریان»، «نصرت پرتوی» و «ناصر شاهین پر» آثاری در خور توجه خلق کردند. تلویزیون ایران در سال ۱۳۴۵ به سازمان تلویزیون ملی ایران (NITV) فروخته شد.

سرانجام پس از تصویب طرح ایجاد «تلویزیون ملی ایران»، یک ایستگاه کوچک به وجود آمد و با امکاناتی ساده پخش برنامه‌های آزمایشی را از سال 1345 آغاز کرد. اولین برنامه آزمایشی آن پخش مراسم چهارم آبان به مناسبت زاد روز محمد رضا پهلوی از ورزشگاه امجدیه بود.

مدتی کمتر از دو سال از تأسیس تلویزیون ملی نمی‌گذشت که در 17 مرداد 1347 نخستین مرکز شهرستانی تلویزیون ملی در شهر رضاییه ی آن روز و ارومیه ی امروز افتتاح شد و کمی بعد مرکز تلویزیونی بندرعباس به کار افتاد. مراکز تلویزیونی به تدریج یکی بعد از دیگری در شهرهای مختلف شروع به فعالیت کردند. وظایف مراکز و شبکه‌های رادیو و تلویزیون بر سه اصل اطلاعاتی و خبری، آموزش و فرهنگی، و تفریحی و سرگرمی مبتنی بود.

.

امکانات فنی

امکانات فنی تلویزیون در آن زمان به یک استودیو، سه دوربین و دو دستگاه ضبط مغناطیسی محدود می‌شد و از آن‌جا که فرستنده ی تلویزیون ایران با سیستم ۵۲۵ خطی آمریکایی کار می‌کرد و سیستم تلویزیون ملی ۶۲۵ خطی اروپایی بود، تلویزیون ملی با نصب یک فرستنده دو کیلوواتی، با سیستم ۵۲۵ خطی بر بالای ساختمان هتل هیلتون، امکان استفاده از این شبکه را برای همه دارندگان تلویزیون با سیستم‌های مختلف امکان‌پذیر کرد.

.

کانال های تلویزیونی

در سال ۱۳۴۸، به منظور افزایش امکانات فنی تلویزیون، ایستگاه زمینی ماهواره‌ای مخابراتی اسدآباد همدان تبادل برنامه‌های تلویزیونی را با ایستگاه‌های خارجی میسر ساخت و پس از چندی که دولت تلویزیون ایران را از ثابت پاسال خریداری کرد، با پیوستن تلویزیون ایران به تلویزیون ملی، پخش دو برنامه تلویزیونی از دو کانال ادامه یافت. برنامه‌های جاری تلویزیون ملی، برنامه اول و برنامه‌هایی که از تلویزیون ایران سابق پخش می‌شد، برنامه دوم نام گرفت. به غیر از این دو برنامه، دو کانال دیگر نیز فعالیت داشتند: نخست، «تلویزیون آموزشی» که به همت آقای دکتر «علاءالدین دولتشاهی» تأسیس و از مهرماه سال ۱۳۴۵، کارش را زیر نظر وزارت آموزش و پرورش آغاز کرد و به آموزش تخصصی دوره‌های ابتدایی و متوسطه پرداخت. دیگری «شبکه ی رادیو تلویزیون بین‌المللی» که سرپرستی آن با «سیروس رامتین»، از مدیران رادیو تلویزیون، و روزنامه نگار قدیمی بود. این شبکه در تاریخ ۲۶ اکتبر ۱۹۷۶ میلادی (4 آبان 1355)، در سالگرد تولد شاه ایران، برنامه‌های خود را آغاز کرد. برنامه‌هایش به زبان انگلیسی پخش می‌شد. این فرستنده تلویزیونی همراه یک فرستنده رادیویی که برنامه بین‌المللی خوانده می‌شد، وظیفه پخش اطلاعات و اخبار و هم‌چنین فراهم آوردن برنامه‌های اداره آمار تلویزیون را بر عهده داشت. در این زمان ۹۳ درصد مناطق شهری و ۴۵ درصد مناطق روستایی ایران زیر پوشش برنامه‌های تلویزیونی قرار گرفته بودند. پخش برنامه‌های تلویزیون به صورت رنگی نیز از همین سال شروع شد (پیش از آن چند برنامه رنگی به صورت آزمایشی درسال ۱۳۵۰، پخش شده بود).

.

تولید فیلم‌های مستند و داستانی

از آغاز شکل‌گیری تلویزیون به علت امکانات مالی خوب، عده بسیاری از فیلم سازان جذب آن شدند و تلویزیون به صورت یکی از مراکز مهم فیلم سازی در بخش دولتی درآمد. تا قبل از انقلاب نزدیک به هزار فیلم کوتاه و بلند ساخته و تولید شده بود. از مهم‌ترین این برنامه‌ها می‌توان به برنامه «ایران زمین»، که «فریدون رهنما» طراح و بنیان‌گذار آن بود، اشاره کرد. رهنما در سال ۱۳۴۵ به تلویزیون آمد و مرکزی برای ساخت و تولید فیلم‌های مستند به وجود آورد و علاقه‌مندانی را که در وزارت فرهنگ و هنر آموزش فیلم‌سازی دیده بودند به تلویزیون آورد و خود یکی از مدرسان آن‌ها شد. از جمله این افراد که با رهنما در برنامه ایران زمین همکاری می‌کردند، می‌توان به «همایون شهنواز» با فیلم «گذراسماعیل‌بزاز» و «ناصر تقوایی» با فیلم «بادجن» اشاره کرد.

فیلم‌سازی داستانی در تلویزیون در چارچوب محدودتری براساس شیوه‌های رایج و کلیشه‌ای سینمای موجود صورت می‌گرفت، چه آن که پاره‌ای از این آثار را فیلم سازان حرفه‌ای سینما برای تلویزیون ساختند، که از شاخص‌ترین آن‌ها می‌شود از «درخت مراد» ساخته «زکریا هاشمی»، «خورشید در مه» ساخته «نظام کیایی» و «برباد» ساخته «خسرو پرویزی» نام برد.

.

تولید فیلم‌های سینمایی

تلویزیون ملی ایران پس از ادغام رادیو در این سازمان در سال ۱۳۵۰ گذشته از کارهای تلویزیونی خود، وارد عرصه های دیگری شد که از جمله «جشنواره فیلم سازان جوان منطقه آسیا و اقیانوس آرام»، حفظ و اشاعه موسیقی، فعالیت های تئاتر صحنه – و کارگاه نمایش – انتشار مجله و کتاب و حتی ایجاد مرکزی برای گفتگوی فرهنگ ها اقدام کرد.

از سال ۱۳۵۰ تلویزیون ملی ایران که داعیه رسالتی فرهنگی فراتر از تلویزیون داشت، به تولید فیلم های سینمایی پرداخت که به دلیل بهره گیری از شماری سینماگران پیشرو، آثاری متفاوت را پدید آورد. از آن جمله می توان به «آرامش در حضور دیگران» (برمبنای نوشته «غلامحسین ساعدی» و کارگردانی «ناصر تقوایی» محصول ۱۳۵0 که بعد از یک سال و اندی توقیف شد و دوباره درسال ۱۳۵۲، با حذف صحنه‌هایی روی پرده رفت، «مغول ها» اثر «پرویز کیمیاوی» (داستان کارگردانی که قصد نظارت بر نصب رله تلویزیون در زاهدان را دارد و همسر او مشغول نوشتن رساله ای درباره حمله مغول هاست و هجوم فرستنده ها بدینسان با حمله مغول مقایسه می شود)، و دیگری «شازده احتجاب» از «بهمن فرمان آرا» اشاره کرد.

به دنبال منشعب شدن گروهی از سینماگران پیشرو در تیرماه ۱۳۵۲، کسانی مثل زنده یاد «علی حاتمی»، زنده یاد «عزت الله انتظامی»، «علی نصیریان»، «داوود رشیدی»، «داریوش مهرجویی»، «مسعود کیمیایی»، «ناصر تقوایی» و «بهرام بیضایی»، همگی از «سندیکای هنرمندان فیلم ایران»، برای تولید فیلم های برتر و معرف فرهنگ و خصوصیات ملی و پیشرفت های هنری، شماری از آنان در «تل فیلم» متعلق به رادیو تلویزیون ملی ایران کارهای خود را دنبال کردند. در سال ۱۳۵۰ فیلم «چشمه» ساخته «آربی آوانسیان»، به عنوان نخستین فیلم سینمایی تلویزیون تهیه شد که درسال ۱۳۵۱ در سینما کاپری به نمایش عمومی درآمد. همچنین، می توان به ساخت فیلم «دایره مینا» (به کارگردانی «داریوش مهرجویی» بر مبنای نوشته ساعدی) اشاره کرد.

«بی تا» ساخته «هژیر داریوش»، سومین فیلمی بود که با سرمایه مشترک تلویزیون و «سازمان فانوس خیال» ساخته شد. سرمایه‌گذاری تلویزیون بر روی تولید فیلم به صورت مستقیم و یا شراکت ادامه یافت و تا سال ۱۳۵۷، فیلم‌های زیر برای نمایش آماده شد:

طبیعت بی جان، در غربت (سهراب شهید ثالث)، بوف کور (کیومرث درم بخش)، زنبورک (فرخ غفاری)، «سایه های بلند باد» و «شازده احتجاب» (بهمن فرمان آرا)، «اوکی مستر» (نفوذ فرهنگ غرب از دوران امتیاز دارسی به بعد)، مغول‌ها، باغ سنگی (پرویز کیمیاوی)، دایره مینا (داریوش مهرجویی)، «مهره مار» (حسین مختاری براساس نوشته م.ا.به آذین) و ملکه سبا (پرکورال نیک).

پخش رنگی برنامه ها از ۱۳۵۴ و با خبر ساعت ۸ و ۳۰ دقیقه شب آغاز شد. نکته جالب رقابت شدید فرانسوی ها و آلمانی ها برای عرضه سیستم های رنگی مورد نظر خود بود.

اما در جنگ «سکام» و «پال» فرانسویان برنده شدند، در حالی که دست اندرکاران معتقد به برتری کیفی سیستم پال بودند.

پخش رنگی و اغلب زنده ی بازی های آسیایی ۱۹۷۴ تهران برای بخش های فنی و پخش، دستاوردهای مهمی محسوب شدند.

بعد از انقلاب اسلامی، تلویزیون ملی ایران شد «سیمای جمهوری اسلامی ایران» و با دو شبکه به کارش ادامه داد. در دهه هفتاد بالاخره یک شبکه دیگر هم به صداوسیما افزوده شد و این مقدمه‌ای شد برای تأسیس شبکه‌هایی که حالا تعدادشان از ده هم گذشته است.

حیات تلویزیون در بعد از انقلاب اسلامی، مرهون زحمات نسل آغازگران این صنعت است.

.

تلویزیون با ما چه کرد

خیلی راحت می‌شود حدس زد که اخبار از اولین برنامه‌هایی بوده که در تلویزیون ایران به نمایش در آمده است. اما جالب است که از همان سال‌های اولیه سریال‌سازی هم در دستور کار مدیران تلویزیون ایران قرار گرفت. «امیرارسلان نامدار» از جمله اولین سریال‌های تلویزیونی در ایران بود و بعد‌ها هم انواع سریال‌ها و مستندهای مختلف با توجه به شرایط روز جامعه تولید و پخش شدند. هر چند که تا سال‌ها تلویزیون کشور ما وابسته به تولیدات خارجی بود، اما برنامه‌سازی و سریال‌سازی هم در آن ادامه داشت، تا امروز که تلویزیون می‌تواند به مقدار مورد نیازش برنامه تولید کند. این همان روندی بود که به اعتقاد بسیاری فرهنگ ما ایرانی‌ها را تحت تأثیر خود قرار داد.

«دکتر الستی» درباره تأثیر مثبت و منفی تلویزیون بر فرهنگ ما چنین می‌گوید: “از جمله تأثیرات مثبت تلویزیون می‌توان به نقش آن در ایجاد همبستگی ملی اشاره کرد. تلویزیون علقه‌های ملی را تقویت کرده، ما را با فرهنگ اقوام مختلف آشنا کرده و نکات بسیاری درباره قومیت‌ها، زبان، لهجه و زندگی آنها به ما آموخته است. همین ارتباط و همگرایی وحدت ملی را تقویت کرده است. همچنین تلویزیون به آگاهی‌های اجتماعی و مدنی ما افزوده و سطح اطلاعات عمومی ما را هم بالا برده است. اما این همه ی تأثیری نیست که تلویزیون بر فرهنگ ما گذاشته است، متأسفانه تلویزیون به همراه رادیو فرصت رشد فرهنگ کتبی به ایران را گرفته است و مانع ارتقای عادت به مطالعه شده است.”

دکتر الستی معتقد است که شفاهی بودن فرهنگ ما ایرانی‌ها از اینجا ناشی می‌شود که دستگاه چاپ دیر به ایران وارد شد. وقتی که بسیاری از کشورهای دنیا داشتند به کمک صنعت چاپ فرهنگ مکتوب شان را غنا می‌بخشیدند، ما در ایران از این امکان بهره نگرفتیم اما در عوض بعد از اختراع رادیو و تلویزیون، خیلی طول نکشید تا این وسایل وارد ایران بشوند، بنابراین هنوز مطالعه و فرهنگ مکتوب در ایران شکل نگرفته بود که رادیو و تلویزیون فرهنگ ما را مخاطب قرار دادند. به اعتقاد دکتر الستی تلویزیون با جذابیت‌های بصری و آب و رنگی که دارد نه تنها فرهنگ مکتوب ما را مخدوش کرد، بلکه خلاقیت و تخیل را هم از مردم ما گرفت.

.

تلویزیون در آینده

در این سال‌ها که بر تلویزیون ما گذشته، بارها و بارها عملکرد این رسانه هم عوض شده و حتی در دوره‌های مختلف شکل و ساختار کنترلی و مدیریتی آن هم متنوع بوده است. تلویزیون در سال های اول خصوصی بود و مبتنی به درآمدهای خصوصی، بعد دولتی شد و بهره‌مند از بودجه دولتی و در نهایت پس از شکل‌گیری نظام جمهوری اسلامی از هر دو روش درآمدزایی بهره‌مند است، اما همچنان دولتی محسوب می‌شود. تلویزیون در این سال‌ها به لحاظ محتوایی هم دوره‌های مختلفی داشته است. این رسانه تا سی سال اول، چند کانال محدود داشته و تعداد ساعات اندکی که عموم برنامه‌هایش خبری و وارداتی بود. اما بعدها هم تعداد شبکه‌ها افزایش یافت و هم ساعات برنامه‌ها و در نتیجه تأثیر عملکرد تلویزیون هم بر زندگی ما عوض شد.

«دکتر افخمی» استاد دانشگاه علامه درباره تأثیرات فرهنگی تلویزیون می‌گوید: “تلویزیون به دلیل ویژگی‌هایی که دارد می‌تواند بر همه اقشار جامعه تأثیر بگذارد و با توسعه فیزیکی و پوشش بیشتر، تأثیرات آن هم بیشتر و سریع‌تر شده است. این رسانه می‌تواند به لحاظ سیاسی، اجتماعی و فرهنگی بر مخاطب اش تأثیر بگذارد و همین کار را هم کرده است. اما حقیقتی درباره تلویزیون وجود دارد که باید به آن توجه شود. تلویزیون طی این سال‌ها رشد کرده و باعث رشد مخاطب هم شده است. اما از زمانی که رسانه‌های جدید وارد میدان شده‌اند، نتوانسته خود را با شرایط موجود تطبیق بدهد و از این رو آرام آرام به سمت انزوا خواهد رفت. همان‌طور که تلویزیون در زمان جنگ با انتخاب بهترین استراتژی در توده‌وار کردن مردم و ایجاد تهییج نقش مثبتی ایفا کرد، باید بتواند در دوران صلح هم به چند صدایی‌ها توجه کند.”

دکتر افخمی معتقد است که تلویزیون باید در چارچوب منافع ملی، همه جامعه را مخاطب قرار دهد و برای همه سهمی در نظر بگیرد. او می‌گوید که شکل اجرایی این دستورالعمل، زمانبر است، اما نشدنی نیست. دکتر افخمی توضیح می‌دهد: “همان‌طور که منوپل بودن تلویزیون و شبکه‌های تلویزیونی خوب نیست، تجاری یا به اصطلاح عامه، خصوصی کردن آن هم نمی‌تواند تنها راه درست باشد. آنچه تلویزیون به آن نیاز دارد تعدد نیست بلکه تکثر است و این با خصوصی کردن تفاوت دارد، چرا که الزاماً با تجاری کردن تکثر ایجاد نمی‌شود. نمونه این تجربه‌ها را می‌شود در دیگر کشورهای دنیا دید.”

آنچه دکتر افخمی بر آن تأکید دارد، تلویزیونی است که با همین ساختار فعلی، اما با در نظر گرفتن کثرت‌ها، فعالیت می‌کند. او می‌گوید: “اگر مردم سهم خود را در تلویزیون ببینند حتماً در مواجهه با رسانه‌های مختلف و شبکه‌های مختلف ماهواره‌ای، تلویزیون ایران را ترجیح خواهند داد و با رضایت خود بقای این رسانه را تضمین خواهند کرد. تلویزیون ما در حال حاضر هم بودجه دولتی دارد و هم از آگهی‌های تجاری کسب درآمد می‌کند، بنابراین مهم بالابردن سهم مشارکت مردم، اعتماد‌سازی و برخورد استدلالی و نه تهییجی است.”

.

تلویزیون خصوصی

اگر چه بسیاری از سیاسیون از تأسیس تلویزیون خصوصی خبر داده‌اند و بسیاری کارشناسان هم بر آن تأکید کرده‌اند، اما در اصل 175 قانون اساسی آمده است: «در صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، آزادی بیان و نشر افکار با رعایت موازین اسلامی و مصالح کشور باید تأمین گردد. نصب و عزل رئیس سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران با مقام رهبری است و شورایی مرکب از نمایندگان رئیس‌جمهور و رئیس قوه قضائیه و مجلس شورای اسلامی (هر کدام دو نفر) نظارت بر این سازمان خواهند داشت. خط مشی و ترتیب اداره سازمان و نظارت بر آن را قانون معین می‌کند.»

این اصل در قانون اساسی سابق بدین گونه بود‏‏‏‏: «در رسانه‏ های گروهی (رادیو و تلویزیون) آزادی انتشارات و تبلیغات طبق موازین اسلامی باید تأمین شود. این رسانه‏ ها زیر نظر مشترک قوای سه گانه قضائیه (شورای عالی قضائی)، مقننه و مجریه اداره خواهد شد. ترتیب آن را قانون معین می‌کند.»

البته درباره این اصل قانون اساسی تفسیر‌های مختلفی هم ارایه شده و برخی کارشناسان و حقوقدانان معتقدند این به معنای غیرقانونی بودن تأسیس شبکه‌های خصوصی نیست. اما برخی حقوقدانان از جمله «ناصر فکوهی» هم معتقدند تلویزیون خواه یا ناخواه به سمتی خواهد رفت که بخش‌هایی از آن در زیرمجموعه ی ساختار فعلی به بخش خصوصی سپرده شود. این نکته شاید شکل عملیاتی همان تعریفی باشد که دکتر افخمی از تکثر در رسانه می‌گوید.

.

.

مطالب مرتبط:

از گذشته های رادیو

اولین تلویزیون ما

اولین های رادیوی ملی ایران
.

.

برگرفته از :

خبرآنلاین، آذر مهاجر

روزنامه شرق

http://www.medianews.ir

.

.

آخرین به روز رسانی:

یازدهم مهرماه 1397

.

.

در شرایط کم‍‍‌‌‌‌‌بود بارندگی و بروز بحران کم‌آبی خوب است به ندای آب گوش دهیم. شاید پیام مهمی برای ما داشته باشد!

.

.

صداهای مرموزی از یک قطره آب‌نمک، که بر روی سطح یک تکه آلومینیوم چکیده باشد، به گوش می‌رسد. این صداها به جلوه‌های ویژه‌ی شنیداریِ فیلم‌های فضایی شباهت دارد. ‌در این‌جا مدار ساده‌ای معرفی می‌شود که به کمک آن می‌توان این صداها را برداشته، تقویت نمود و از بلندگو پخش کرد.

وسیله‌ی برداشت این صداها یا به عبارت دیگر «میکروفن آب» مانند شکل زیر به سادگی ساخته می‌شود.

.

.

پایه‌ی میکروفن را یک قطعه آلومینیوم تمیز تشکیل می‌دهد که می‌تواند به کوچکی یک سانتی‌متر در دو-سه سانتی‌متر باشد. الکترود دیگر این میکروفن را یک تکه سیم مسی لخت و بدون عایق تشکیل می‌دهد. این الکترود با فاصله‌ی کمی بالای سطح پایه‌ی آلومینیومی تثبیت می‌شود. قطره‌ی آب‌نمک در حد فاصل میان پایه‌ی آلومینیومی و الکترود مِسین چکانده خواهد شد.

حال که میکروفن آماده شده، باید صداهای برداشت شده توسط آن را برای تقویت از طریق یک مدار ساده شامل یک خازن جداساز (دکوپلاژ) به ورودی یک تقویت‌کننده‌ی صوتی داد. با روشن کردن تقویت‌کننده، صداهای عجیب و غریبی از بلندگو پخش خواهد شد که حالت وهم‌انگیز و مرموزی دارند.

.

.

شاید شما بتوانید این صداها را تفسیر کنید و در ذهن خود معنایی برای این صداهای خیالی پیدا کنید. شاید آب دارد به ما هشدار می‌دهد که آن را با احتیاط و احترام مصرف کنیم، شاید نیاکانِ دورِ ما که در اعتقادات‌شان آلوده کردن آب یکی از بزرگ‌ترین گناهان به حساب می‌آمد، ندای آب را شنیده و هشدار آب را درک کرده بودند. آن چه مسلّم است این است که بزرگان سرزمین ما در دعای خود آرزو می‌کردند که «ایران از دشمن، دروغ و خشکسالی در امان باشد». حتی در آن زمان‌های دور نیز آب دغدغه‌ی ملی ما ایرانیان بوده است.

اما اگر بخواهیم کمتر فلسفه‌بافی کنیم و بیش‌تر به دانش تکیه بزنیم، باید به این پرسش که «منشاء این صداها چیست» پاسخی علمی دهیم.

.

در محل قطره چه اتفاقی می‌افتد؟

بیایید پیش از هر چیز کمی از شیمی سخن بگوییم. اولین گام این است که روشن کنیم مقدار «پ‌هاش» یک محلول نمکی چقدر است؟ در پاسخ باید گفت که بر اساس «نظریه‌ی آرنیوس» همه‌ی محلول‌های نمکی باید خنثی (پ‌هاش 7) باشند، زیرا نمک‌ها در نتیجه‌ی ترکیب شدن اسیدها و بازها و در واقع خنثی‌شدن آن‌ها به وجود می‌آیند. در روندِ این ترکیب، یون‌های هیدروکسید باز و یون هیدروژن اسید با هم ترکیب شده و به ملکول‌های آب تبدیل می‌شوند. هنگامی که این آب تبخیر شود، آنچه که باقی می‌ماند، عبارت است نمکی با ساختار بلوری که از کاتیون‌های فلزی و باقی‌مانده‌ی آنیون اسیدی تشکیل یافته است.

در دنیای واقعی، اما، مشاهده می‌شود که نمک‌ها همیشه خنثی نیستند، زیرا، به عنوان مثال، یک محلول آبی «آمونیوم کلرید» (NH4Cl) رفتاری اسیدی، و یک محلول «سدیم اسِتات» (CH3COONa) خاصیت قلیایی دارد.

در مجموع، می‌توان گفت که عدد پ‌هاش یک محلول نمکی حاصل قوّت اسید و بازی است که نمک از آن تشکیل یافته.

.

.

من خودم پ‌هاش آب‌نمک را اندازه گرفتم. مقدار آن 7/2 بود. نتیجه می‌گیریم که آب‌نمک اندکی بازی ‌است، رسانش الکتریکی دارد و یک شاره (مایع) الکترولیت به حساب می‌آید. این الکترولیت با دو فلز ناهمسان در تماس است. پس می‌توان گفت که در محل این مجموعه یک «پیل ولتا» تشکیل شده است که کاتود آن صفحه‌ی آلومینیومی، آنود آن سیم مسی و محلول الکترولیت آن آب‌نمک است. مقدار ولتاژی که این محلول تولید می‌کند در حدود 0/7 ولت است. پیدایش این اختلاف پتانسیل محصول فاصله گرفتن یون های OH و H از یکدیگر و تجمع آنها در اطراف کاتود و آنود است.

چه بسا منشاء صداهایی که از این مجموعه شنیده می‌شود با تحرک یون‌ها در آب‌نمک ارتباط داشته باشد، و شاید آب‌نمک به آرامی در حال «خوردن» فلز آلومینیوم است و این صداها جیغ و فریاد اتم‌های آلومینیوم باشند؟!

اگر مقاومتی با مقدار اهمی بین 100 کیلواهم تا یک مگااهم را با این میکروفن موازی ببندیم، کیفیت صداها بهتر خواهد شد. ظاهراً وجود این مقاومت که نقش مصرف‌کننده را دارد و گردش جریانی را ایجاد می‌کند، در شدت یافتن فعل و انفعالی که در میکروفن اتفاق می‌افتد موثر است.

.

برای شنیدن نجوای آب‌نمک اینجا کلیک کنید:  دریافت

.

همان طور که در فایل صوتی بالا نیز شنیده می‌شود، این صداها «نویز» نیستند و دربردارنده‌ی پالس‌هایی تکرارشونده مانند نت‌های موسیقی با تغییر در شدت و فرکانس می‌باشند. خود شما هم می توانید این آزمایش را انجام دهید و به صداهای عجیب و غریب آب‌نمک خودتان گوش فرا دهید.

خوب است بدانیم که بر اساس این «صداهای فضایی» در صنعت موزیک-الکترونیک جعبه‌های فاز برای گیتار برقی با نام «فاز آب‌نمک» ساخته شده است و نوازندگان از توانایی این دستگاه‌های تغییردهنده‌ی صدا در اجراهای خود بهره می‌برند. در مورد این دستگاه‌ها جداگانه خواهم نوشت.

.

.

مطالب مرتبط:

 سدکلام الکترونیکی – بخش 1

سد کلام الکترونیکی – بخش 2

.

.

www.etesalkootah.ir ||   2018-09-29©  2015 www.etesalkootah.ir  © All rights reserved. تمامی حقوق برای www.etesalkootah.ir محفوظ است. بیان شفاهی بخش یا تمامی یک مطلب از www.etesalkootah.ir در رادیو،  تلویزیون و رسانه های مشابه آن با ذکر واضح “اتصال کوتاه دات آی آر” بعنوان منبع مجاز است. هر گونه  استفاده  کتبی از بخش یا تمامی هر یک از مطالب www.etesalkootah.ir در سایت های اینترنتی در صورت قرار دادن لینک مستقیم و قابل “کلیک” به آن مطلب در www.etesalkootah.ir مجاز بوده و در رسانه های چاپی نیز در صورت چاپ واضح “www.etesalkootah.ir” بعنوان منبع مجاز است.

.

در بسیاری از مدارها مصرف جریان چیزی بیش از چند ده میلی‌آمپر نیست، در برخی دیگر محدودیت جا و وزن دست و پای ما را می‌بندد. گاهی نیز دستگاه‌مان را باید تا جای ممکن ارزان تمام کنیم. چگونه در چنین شرایطی یک منبع تغذیه‌ی کوچک، کم‌حجم، سبک و ارزان بسازیم؟

.

.

در اینترنت می‌توان تعداد پرشماری مدارهای نمونه از «منبع تغذیه‌های بدون ترانس^[1]» و حتی برنامه‌های کوچک برای محاسبه‌ی مقدار افزاره‌های این مدارها، با فرض ولتاژ و جریان‌های خروجی مختلف، یافت که البته فاقد توضیح و تشریح در مورد این مدارها، انواع‌شان و نحوه ی کارکرد آنها هستند. هدف این مقاله آشنا کردن خواننده با اساس مدارهای منبع تغذیه‌ی بدون ترانسفورماتور است، به نحوی که بتواند معادلات و فرمول‌های آن را به کار ببرد، مداری را طراحی و محاسبه کند و در آن تغییرات ایجاد نماید. در این نوشتار فرض بر این است که مدارها دارای ورودی جریان متناوب 220 ولت و خروجی جریان مستقیم با ولتاژ پایین باشند.

.

منبع‌تغذیه‌ی بدون ترانس چیست؟

منبع تغذیه‌های بدون ترانس مدارهایی هستند که مستقیم به برق شهر 220 متصل می‌شوند و خروجی جریان مستقیم  (DC) با ولتاژ پایین، مثلاً 3 ولت را، برای ما فراهم می‌کنند . خروجی این نوع منبع تغذیه‌ها جریان کمی در حدود چند ده میلی‌آمپر تولید می‌کنند.

.

چرا منابع بدون ترانس؟

مهم‌ترین برتری این نوع مدارهای تغذیه، حذف ترانسفورماتور از دستگاه است که مزیت آن کاهش قیمت، کاهش حجم و کاهش وزن دستگاه می‌باشد.

.

کاستی‌های این منابع کدام‌اند؟

مهم‌ترین کاستی این منابع، «محدودیت در جریان خروجی» می‌باشد، طوری که جریان خروجی آن‌ها در بازه‌ی چند ده میلی‌آمپر قرار دارد و عملاً از این مقدارها فراتر نمی‌رود. کاستی‌های دیگرِ این منبع تغذیه‌ها عبارتند از عایق نبودن گالوانیکِ مدار و خروجیِ آن از فاز برق شهر (عدم جداسازی یا ایزولاسیون)، کند بودنِ پاسخ خروجی مدار در هنگام روشن شدن، و راندمان پایین.

.

بخش‌های منبع تغذیه‌ی بدون ترانس کدام‌اند؟

• یکسوساز، برای یکسوکردن ولتاژ متناوب ورودی،
• تقسیم‌کننده‌ی ولتاژ، برای پایین آوردن ولتاژ ورودی به مقدار دلخواه،
• صاف‌کننده یا فیلتر ولتاژ خروجی، برای حذف ریپل (تموُّج) روی ولتاژ خروجی،
• تثبیت‌کننده یا رگولاتور ولتاژ خروجی، برای پایدار کردن ولتاژ خروجی منبع تغذیه،
• محدود‌کننده‌ی جریان هجومی^[2]، برای حذف اثرات گذرای ناشی از پالس‌ها و ضربان‌های روی ولتاژی ورودی و جریان‌های شارژکننده‌ی خازن‌ها.

.

نحوه عمل‌کرد این منبع تغذیه‌ها چگونه است؟

به زبان ساده، ولتاژ متناوب یا AC برق شهر ورودی به مدار، که شکل سینوسی دارد و از نیم سیکل‌های مثبت و منفی تشکیل شده است، به یک «مدار یکسوساز» فرستاده می‌شود. خروجی مدار یکسوساز فقط «نیم‌سیکل‌های مثبت» ولتاژ هستند و نیم‌سیکل‌های منفی از آن عبور نمی‌کنند. نیم‌سیکل‌های مثبت یک خازن با ظرفیتی در حدود چند ده تا چند صد میکروفاراد را شارژ می‌کنند تا بدین وسیله دامنه یا بزرگیِ «ریپل^[3]»‌های ولتاژ حاصل محدود گردیده و مانند خطِ مستقیم صاف شود (به همین دلیل آن را «جریان مستقیم» یا DC می‌خوانند). اگر از یکسوساز استفاده نمی‌شد، شارژ مثبت این خازن در زمان ورود نیم‌سیکل‌های منفی تخلیه می‌شد. وظیفه‌ی مدار تقسیم‌کننده‌ی ولتاژ، کاهش‌دادن ولتاژ خروجی به حد مورد نظر می‌باشد. سرانجام، دیود زینر وظیفه تثبیت یا به عبارت دیگر رگولاسیون ولتاژ خروجی نهایی را بر عهده دارد.

.

یکسوسازی

برای یکسوسازی می‌توان از «پل دیود» برای «یکسوسازی تمام‌موج» و یا تک دیود برای «یکسوسازی نیم‌موج» استفاده کرد.

.

تصویر 1: شکل‌موج‌های ورودی و خروجی برای مدارهای یکسوساز نیم‌موج و تمام‌موج

.

باید به یاد داشت که در یک مدار تغذیه‌ی بدون ترانس، با یکسوسازی نیم‌موج فقط نصف مقدار جریانی را می‌توان به دست آورد که از همان مدار با یکسوسازی تمام‌موج حاصل می‌شود.

.

پایین‌آوردن ولتاژ بالا و روش‌های انجام آن

روش نخست: به کارگیری امپدانس‌ها

یک روش شناخته‌شده برای پایین‌آوردن ولتاژهای بالا، مثلاً ولتاژ 220 ولتی برق شهر، و رساندن آن مثلاً به 5 یا 12 ولت،  استفاده از مدارهای ساده‌ی تقسیم‌کننده‌ی ولتاژ (مُقسِّم ولتاژ) مانند شکل زیر می باشد:

.

تصویر 2: مدار پایه‌ی تقسیم‌کننده‌ی ولتاژ

.

برای Z₁ و Z₂ می‌توان از مقاومت اهمی خالص (مقاومت معمولی) استفاده کرد که البته عاقلانه نیست زیرا علاوه بر این که ولتاژ خروجی هیچ پایداری ندارد، تلفات توان الکتریکی مدار به صورت حرارت بسیار زیاد، و بازده و راندمان آن خیلی پایین و بد خواهد بود. اما چرا چنین است؟ چون: 1) «جریان مصرف‌کننده» یا «جریان بار» (جریان خروجی مدار) معمولاً ثابت نیست، با تغییر جریان در مصرف‌کننده، افت ولتاژ بر دو سر مقاومت‌ها نیز تغییر خواهد کرد و در نتیجه، ولتاژ روی مصرف‌کننده نیز دچار تغییر می‌شود که به هیچ وجه مطلوب نیست (کیفیت پایین مدار در موضوع پایداری ولتاژ)، 2) با نوسان ولتاژ ورودی، که معمولاً ولتاژ برق شبکه‌ی شهری است و گاه دچار افت و خیز ولتاژی می‌شود، ولتاژ خروجی مدار نیز تغییر پیدا می‌کند که باز هم امری نامطلوب است، 3) تفاوت میان ولتاژ ورودی و خروجی که معمولاً عدد بزرگی است، روی مقاومت 1 تلف می‌شود. هر چه جریان گذرنده از این مدار تقسیم ولتاژ بالاتر باشد، میزان توانی که روی این مقاومت به صورت حرارت تلف می‌شود، بالاتر می‌رود (راندمان پایین).

.

روش دوم :استفاده از دیود زینر

.

تصویر 3: مدار تقسیم‌کننده‌ی ولتاژ با دیود زینر

.

این روش برتری‌های مهمی نسبت به مدار تقسیم ولتاژ مقاومتی دارد. از جمله این که مدارِ زینردار دارای ولتاژ خروجی ثابت و پایداری در ازای «بار متغیر» و در ازای نوسان در ولتاژ ورودی و تغییر در آن است. اما، در مدار زینری همچنان کاستیِ راندمان پایین به علت افت توان در مقاومت 1 باقی است.

.

خازن فیلتر یا صافی خروجی

این خازن وظیفه‌ی صاف کردن ولتاژ خروجی یکسوساز را بر عهده دارد. این خازن که معمولاً از نوع الکترولیت است، با ولتاژ خروجی موازی بسته می‌شود. انتخاب ظرفیت این خازن رابطه‌ی مستقیم با مقدار جریان مصرف‌کننده دارد.

.

امپدانس ورودی  Z₁

همان گونه که در بالا گفته شد، Z₁ یک امپدانس است که برای آن می‌توان از مقاومت اهمی معمولی استفاده کرد که به علت راندمان پایین، پیشنهاد نمی‌شود. روش دیگر، استفاده از خازن و «امپدانس»، یعنی «مقاومت جریان متناوب» آن در مسیر جریان متناوب است که راندمان بهتری به دست می‌دهد. این خازن را نباید با خازن صافی ولتاژ خروجی اشتباه گرفت. مقدار ظرفیت این خازن که جایگزین Z₁ می‌شود بانظمامِ ولتاژ کارِ دیود زینر، با هم در مجموع جریان خروجی قابل ارایه را تعیین می‌کنند .

.

دیود یا دیودهای یکسوساز در کجای مدار قرار می‌گیرند؟

یکسوسازی می‌تواند «پیشازینر» (Pre Zener)، و یا «پسازینر» (Post Zener) انجام شود. با قرار دادن دیود یکسوساز به دنبال زینر، از تخلیه‌ی شارژ خازن از مسیر زینر جلوگیری می‌شود، اما در عوض ولتاژ خروجی به میزان 0/7 ولت از ولتاژ زینر کم‌تر خواهد بود .

برای یکسوسازی تمام‌موج با استفاده از «پل دیود^[4]»، یکسوسازی باید پیشازینر انجام شود. به عبارت دیگر، یکسوساز باید بین منبع و زینر قرار بگیرد. این به این دلیل است که زینر بتواند هنگامی که ولتاژ نیم‌سیکل منفی به آن اعمال می‌شود، وظیفه خود را به درستی انجام دهد. استفاده از پل یکسوساز تمام‌موج ما را مطمئن می‌کند که ولتاژ ورودی (V_in) همیشه مثبت خواهد بود. این امر به زینر اجازه ایجاد ولتاژ زینری را خواهد داد .

اما، اگر پل یکسوساز پسازینر و پیش از خازن قرار گیرد، باعث می‌شود که دیود زنر در نیم‌سیکل منفی در «گرایش مستقیم^[5]» قرار گیرد که علاوه بر افزایش تلفات، کاهش ولتاژ خروجی را نیز در پی خواهد داشت .در نتیجه، در یکسوسازی با پل دیود، یکسوساز باید پیش از زینر قرار گیرد.

البته یک دیود مسدودکننده نیز می‌توان بعد از زینر قرار داد تا از تخلیه‌ی شارژ خازن در زینر جلوگیری کند )که معمولا این کار انجام نمی‌شود).

.

یکسوسازی نیم‌موج

در این حالت فقط باید یک دیود مسدودکننده به دنبال زینر قرار بگیرد چون، همان طور که می‌دانیم، در ولتاژ ورودی، هنگام گذر از یک نیم‌سیکل به نیم‌سیکل بعدی، ولتاژ ورودی به صفر می‌رسد که این اتفاق اجازه‌ی تخلیه‌ی شارژ خازن را از طریق دیود می‌دهد. لذا با قرار دادن دیود بعد از زینر از پیش‌آمدن این اتفاق جلوگیری می‌شود. این اتفاق در زینرهای کمتر از 6 ولت مشهود‌تر است، زیرا منحنی ولتاژ – جریان آن‌ها تمایل به نرم‌تر بودن دارد. به این معنا که زینر ممکن است قبل از رسیدن ولتاژ به سطح زینری شروع به هدایت کند. البته، در بسیاری از موارد این موضوع قابل چشم‌پوشی است .

پیکربندی‌های پایه‌ایِ منبع تغذیه بدون ترانس با ساختارهای زیر مشخص می شوند:

1- خازنی یا مقاومتی بودن Z₁،

2- تمام‌موج یا نیم‌موج بودن یکسوساز

3- «پسازینر» یا «پیشازینر» بودن یکسوسازی.

نکته: پیکربندی  به صورت «یکسوسازی تمام موج پسازینر» اصلاً قابل اجرا نیست.

.

منبع تغذیه مقاومتی

تلف توان در R₁ برای یکسوساز تمام‌موج عبارت است از مجذور ولتاژ موثر دو سر R₁ تقسیم بر مقاومت اهمی R₁. ولتاژ موثر دو سر R₁ تقریباً برابر است با مقدار موثر ولتاژ ورودی منهای ولتاژ DC خروجی.

.

.

انواع مدارهای تغذیه بدون ترانس

.

تصویر 4: جدول پیکربندی‌ها و ویژگی‌های متقابل منبع تغذیه‌های بدون ترانس

.

ولتاژ موثر ورودی برای یک یکسوساز نیم‌موج با دیود مسدودکننده از نوع پیشازینر منطبق با فرمول زیر کاهش خواهد یافت:

.

.

تمام جریانی که از R₁ می‌گذرد، می‌تواند بالقوه در خروجی ظاهر شود. تنها هنگامی که دیود زینر به حالت هدایت می‌رود، جریان مذکور در زینر به صورت گرما تلف خواهد شد. میانگین جریانی که از مقاومت 1 عبور می‌کند، نشانگر بیشینه‌ی جریان خروجی است که یک منبع تغذیه‌ی بدون ترانس می‌تواند تولید کند. واژه‌ی «بیشینه» در این‌جا به کار رفته، زیرا جریان کم‌تر (تا صفر آمپر) همواره می‌تواند به خروجی تحویل شود، که در این حالت زینر، خود، جریان استفاده نشده را مصرف می‌کند.

مقاومت 1 از خود معدلی از جریان را عبور می‌دهد که تابع معدل ولتاژ اِعمال شده بر آن است. وقتی ورودی به این مقاومت یک ولتاژ متناوب یکسوشده‌ی تمام موج باشد، به این معناست که مقدار جریان خروجی وابسته به میانگین مقدار مطلق شکل‌موج AC خواهد بود. با نگاهی به تصویر 1 که ولتاژ خروجی تمام موجی را نشان می‌دهد، می‌بینیم که محاسبه‌ی میانگین ولتاژ AC برای نیمه‌ی مثبتِ یک چرخه‌ی ولتاژی با شکل سینوسی، میانگین کل این چرخه‌ی AC به دست می‌دهد:

.

.

برای یک ولتاژ متناوب ورودی یکسوشده به صورت نیم‌موج، جریان خروجی نصف میانگین نیم‌سیکل مثبت ولتاژ ورودی خواهد بود (زیرا جریان خروجی در طول نیم‌سیکل دیگر صفر می‌ماند). این امر سبب کاهش 50 درصدی در میانگین جریان خروجی نسبت به یکسوسازی تمام‌موج می‌شود. بنابراین خواهیم داشت:

.

.

نتیجه‌ی این روش محاسبه معمولاً به صورت مقداری در بازه‌ی چند درصد با نتایج عملی قرار دارد. چنین دقتی در اغلب موارد کفایت می‌کند، زیرا فاکتورها و عوامل دیگری نیز در کار هستند که بر کیفیت مدار با شدت بیش‌تری تاثیرگذارند. از جمله‌ی آن‌ها می‌توان به تغییرات ظرفیتی و نوسانات ولتاژ ورودی اشاره کرد.

.

محاسبه‌ی پیش‌رفته

هر گاه محاسبه‌ی دقیق‌تری مورد نیاز باشد، معادله‌های آمده در این بخش باید به کار گرفته شوند. ولتاژ اندازه‌گیری شده بر دو سر مقاومت 1 به اندازه‌ی ولتاژ خروجی پایین می‌آید. برای ولتاژهای خروجیِ کوچک (زیر 10 ولت) می‌توان از V_pk – V_zener استفاده کرد، در حالی که برای ولتاژهای خروجی بزرگ‌تر از 10 ولت، شبیه‌سازی توصیه می‌شود، چرا که در این حالت منحنی ولتاژ روی مقاومت 1 از حالت سینوسی فاصله می‌گیرد و با بالاتر رفتن ولتاژ خروجی این منحنی کم‌تر و کم‌تر به یک منحنی سینوسی شباهت خواهد داشت. لازم به یادآوری نیست که هر گاه ولتاژ زینر از ولتاژ ورودی بزرگ‌تر باشد، جریان گذرنده و ولتاژ روی دو سر مقاومت 1 به صفر تنزل پیدا خواهد کرد.

مانند پیش، ولتاژ متناوب سینوسی ورودی با عبارت  نمایش داده می‌شود. جریان تنها هنگامی وارد مدار می‌شود که ولتاژ ورودی از ولتاژ زینر بالاتر برود. بنابرابن می توانیم ولتاژ زینر را از ولتاژهای واقع در تمام نقاط مدار کم کنیم. البته، ما فقط می‌خواهیم ولتاژها را وقتی که دامنه‌ی ولتاژ سینوسی از ولتاژ زینر فراتر رفت، تعیین کنیم، زیرا از آن لحظه به بعد است که جریان در مقاومت 1 برقرار و جاری خواهد شد. این موقعیت‌ها در حدود انتگرالِ فاصله‌ی اندکی پس و پیش از زاویه ی«صفر» و «پی» قرار دارند. سینوس زاویه در جاهایی که موج سینوسی از ولتاژ زینر تجاوز می‌کند، عبارت خواهد بود از V_zener/V_pk. در نتیجه، حد شروع برای انتگراسیون عبارت خواهد بود از:

.

.

سطح مورد نظر در انتگراسیون ما در تصویر زیر به صورت گرافیکی نمایش داده شده است.

.

تصویر 5: حدود و نمایش گرافیکی انتگرال نسبت ولتاژها

.

آن انتگراسیون، تقسیم بر کل چرخه (پریود) تا «پی»، میانگین ولتاژی را، که روی مقاومت 1 خوانده می‌شود، به ما می‌دهد. می‌توانیم این مقدار را بر مقدار اهمی مقاومت 1 تقسیم کنیم تا میانگین جریانی را که از این مقاومت عبور خواهد کرد، به دست بیاوریم. و این مقدار، همان میانگین جریانی است که برای شارژ کردن خازن صافی مدار به کار گرفته خواهد شد. چون باید تعادلی میان «آمپر-ثانیه»ی ورودی به خازن و «آمپر-ثانیه»ی کشیده شده از خازن وجود داشته باشد، این جریان میانگین مقاومت 1 همچنین نمایشگر بیشینه‌ی جریانی (I_max) که می‌توانیم از مدارمان بگیریم نیز هست.

پس، معادله‌ی نهایی برای یکسوسازی تمام‌موج عبارت خواهد بود از:

.

.

یادآور می‌شود که در معادله‌ی بالا، برای ساده کردن آن، از افت ولتاژ ناشی از قرار دادن هر نوع دیود مسدودکننده، پیش یا پس از یکسوسازی، چشم‌پوشی شده است، اما، در صورت نیاز، می‌توان افت ولتاژ یا ولتاژهای مذکور را به ولتاژ زینر افزون کرد. تنها تغییر در یکسوسازی نیم‌موج، در مخرج کسر بالاست که به جای «پی» دوبرابر آن  (2 پی) قرار می‌گیرد. علت این است که بر خلاف یکسوسازی تمام‌موج که در آن الگوی جریان ورودی هر 180 درجه (پی) تکرار می‌شود، در یکسوسازی نیم‌موج این تکرار و تواتر در هر 360 درجه یک بار اتفاق می‌افتد. در این حال خواهیم داشت:

.

.

در همه‌ی پیکربندی‌ها (یکسوسازی نیم‌موج و تمام‌موج)، بدترین حالتِ تلف حرارتی در دیود زینر عبارت است از:

.

.

و بدترین حالتِ تلف حرارتی در مقاومت 1 برابر است با:

.

.

خطای افزاره‌ها (تولرانس) و ضریب اطمینان (پایین‌تر گرفتنِ توان مجاز افزاره‌ها در حد 50% از مقدار گفته‌شده در «داده‌برگ» آنها) را باید هنگام انتخاب مشخصات تلفات حرارتی افزاره‌ها در نظر داشت. علاوه بر این، توجه به راهنمایی‌ها و توصیه‌های سازنده‌ی افزاره در خصوص مسایل مرتبط با تلف حرارتی آن حائز اهمیت می‌باشد.

.

منبع تغذیه‌های بدون ترانسفورماتور خازنی

در مقایسه با منبع تغذیه‌های بدون ترانس مقاومتی، اصولاً منبع تغذیه‌ی بدون ترانس خازنی برای تامین جریان زیاد (در حدود چند ده میلی‌آمپر) به کار گرفته می‌شود، زیرا به‌ویژه راندمان نسبتاً بهتر مدار خازنی طراح را از اتخاذ تمهیداتی برای خنک‌کردن آن بی‌نیاز می‌کند.

اگر ما به جای امپدانس Z₁ از یک خازن (C₁ یا C_in) استفاده کنیم، راندمان مدار بهبود خواهد یافت، زیرا در این‌جا دیگر، مانند وقتی که یک مقاومت داشتیم، جریانی که از افزاره می‌گذرد، گرما ایجاد نخواهد کرد، چون هم آمپر-ثانیه‌ای که در خازن 1 ذخیره می‌شود، و هم آمپر-ثانیه‌ای که از آن تخلیه می‌شود بدون تلفات است. به جای این که جریان خروجی تابعی از نسبت ولتاژ قله‌ای به مقدار اهمی مقاومت 1 باشد، در مدار خازنی جریان خروجی تابع ظرفیت خازن و مشتق تابع ولتاژ به زمان خواهد بود.

.

مقاومت ورودی برای محدودکردن جریان هجومی

با وجود این که برتری اصلی در استفاده از خازن جهت ایجاد امپدانس Z₁ کاستن از تلفات مدار است، همچنان مقداری تلف مقاومتی به مدار تحمیل خواهد شد. دلیل این امر آن است که اگر خازن جایگزین امپدانس 1 مستقیم و بدون هیچ مقاومت محدودکننده‌ای به صورت اتفاقی درست در لحظه‌ای به منبع AC وصل شود که ولتاژ منبع در قله‌ی خود قرار داشته باشد، مسیر خازن به صورت یک «اتصال کوتاه» برای منبع ولتاژ خواهد بود و سبب شارژ بسیار سریع خازن خواهد شد. این جریان شارژ می‌تواند به حدی زیاد شود که سبب پریدن فیوزهای خانه شود! علاوه بر این، جریان هجومی بسیار بالا می‌تواند در هنگام زدن دوشاخه‌ی دستگاه به پریز سبب جرقه‌زنی نامطلوبی شود. به منظور کاستن از جریان هجومی، معمولاً یک مقاومت کم اهم با خازن  ورودی سری می‌شود. مقدار اهمی این مقاومت باید به اندازه‌ای کوچک انتخاب شود که تلفات حرارتی زیادی ایجاد نکند و همزمان، آن قدر بزرگ باشد که جریان هجومی را تا حد قابل قبول کاهش دهد. معمولاً فیوز پریزهای اتاق خانه‌ها 16 آمپری انتخاب می‌شود. اگر بیشینه‌ی جریان اتصال‌کوتاه را 5 آمپر در نظر بگیریم، مقدار مقاومت R₁ نباید کم‌تر از حاصل تقسیم ولتاژ قله‌ای برق شهر بر 5 آمپر باشد. در شبکه‌ی 220 ولتیِ برق شهریِ ما ولتاژ قله‌ای در پریز برق به 312 ولت می‌رسد. بنابراین، مقاومت مورد بحث باید در حدود 62 اهم انتخاب شود. همچنین، در صورتی که بخواهیم جریان هجومی را مثلاً به 0/5 آمپر محدود کنیم، باید یک مقاومت 625 اهمی به کار ببریم.

.

.

تلف توان ماندگار^[6] حاصل از حضور این مقاومت اضافی (به صورت حرارت) با بیشینه‌ی جریان خروجی منبع تغذیه تعیین می‌گردد.

.

.

برای منبع تغذیه‌های بدون ترانس خازنی مصالحه‌ای میان کاستن از جریان هجومی و کاستن از تلف توان توسط مقاومت وجود دارد.

اگر یک منبع تغذیه‌ی بدون ترانس برای تامین بیشینه 30 میلی‌آمپر طراحی شده باشد، و مقدار مقاومت 1 برابر 62 اهم (با فرض جریان هجومی 5 آمپری) باشد، عبور جریان باعث تولید 0/06 وات حرارت در این مقاومت خواهد شد. به همین شکل، اگر مقاومت را 620 اهمی بگیریم (برای محدود کردن جریان هجومی به حدود 0/5 آمپر)، حرارت ایجاد شده نزدیک به 0/6 وات خواهد بود.

.

تعیین ظرفیت خازن ورودی

اندازه‌ی خازن ورودی تعیین‌کننده‌ی مقدار جریانی است که در خروجی منبع تغذیه‌ی بدون ترانس خازنی در دسترس خواهد بود. این خازن باید قادر به کار در نیم‌سیکل‌های مثبت . نیم‌سیکل‌های منفی ولتاژ متناوب ورودی باشد. بنابراین نمی‌توان برای آن از خازن‌های الکترولیتی استفاده کرد. برای رسیدن به الزامات حفاظتی استاندارد UL برای دستگاه‌های برقی خانگی، این خازن باید برای کاربرد به صورت سری با برق شبکه مجاز شناخته شده باشد. چنین خازنی معمولاً دارای عایقی از یک نوع فویل پلی‌مری است. توصیه می‌شود نوشتار «خازن های ضداختلال، خازن های مسدودکننده» با دقت مطالعه شود.

هر قدر ظرفیت خازن ورودی بزرگ‌تر باشد، جریان خروجی به همان نسبت بیش‌تر خواهد بود. جریان از رابطه‌ی زیر به دست می‌آید:

.

.

البته، مقاومت ورودی محدودکننده‌ی جریان هجومی هم مقداری امپدانس (مقاومت AC) از خود نشان می‌دهد که عملاً ولتاژی را که بر روی خازن ورودی قرار می‌گیرد، کم‌تر می کند. برای محاسبه‌ی بیشینه ی جریان خروجی، روشی که بسیار به منبع تغذیه‌ی مقاومتی شبیه است، به کار برده می‌شود. در این روش فقط R₁ با یک امپدانس مرکب از مقاومت و خازن، Z₁، جایگزین می‌شود. معادله‌ی محاسبه‌ی جریان ورودی برای منبع تغذیه‌ی بدون ترانس خازنی با یکسوسازی تمام‌موج این طور به نظر می‌رسد:

.

.

خالی کردن امن خازن ورودی

هنگامی که دوشاخه‌ی یک منبع تغذیه‌ی بدون ترانس خازنی را از پریز برق بیرون می‌کشیم، هیچ تضمینی وجود ندارد که خازن ورودی آن در وضعیت تخلیه (دشارژشده) قرار داشته باشد. در مداری که پس از جدا کردن آن از برق شبکه، معمولاً بی‌خطر فرض می‌شود، این امر دربردارنده‌ی خطر بروز شوک الکتریکی با ولتاژ زیاد برای کاربرِ آن است. برای مقابله با این نگرانی، غالباً مقاومتی با مقدار اهمی زیاد با این خازن موازی بسته می‌شود. معمول است که یک مقاومت یک مگااهمی را با خازن ورودی موازی می‌کنند. نوع مقاومتی که به کار برده می‌شود باید قابل کاربرد در ولتاژ قله‌ای برق شهر باشد.

.

دغدغه‌هایی در خصوص بهبود کارایی

دغدغه‌های دیگری که ممکن است هنگام طراحی یک منبع تغذیه‌ی بدون ترانس خودنمایی کنند، عبارتند از ریپل روی ولتاژ خروجی، داشتن ولتاژهای خروجی چندگانه، تلف توان در دیودهای زینر، و استفاده از یکسوسازی تمام‌موج به جای نیم‌موج.

.

ریپل (تَمَوّج) خروجی

چون فرکانس ولتاژ ورودی 50 هرتز است، در حالت یکسوسازی نیم‌موج یک ریپل 50 هرتزی، و در حالت یکسوسازی تمام‌موج یک ریپل 100 هرتزی روی خازن خروجی وجود خواهد داشت. برای مقدار یکسان جریان خروجی، مدار یکسوسازی شده‌ی تمام‌موج نصف ریپل خروجی به نسبت یکسوسازی نیم‌موج خواهد داشت. ولتاژ قله‌ایِ ریپل روی ولتاژ زینر قرار دارد. این موضوع بایستی هنگام تعیین آستانه‌های کمینه و بیشینه‌ی ولتاژیِ مصرف کننده مورد توجه قرار گیرد.

دامنه‌ی ولتاژ ریپل مستقیم با مقدار جریان بار تغییر می‌کند. هر چه جریان بار بالاتر باشد، دامنه‌ی ریپل را افزایش می‌دهد. پیشنهاد می‌شود برای تعیین این که آیا ریپل در بازه‌ی قابل قبول قرار دارد، شبیه‌سازی انجام شود.

در کاربردهایی که ریپل بیش از انتظار تولید می‌کنند، خروجی مدار باید با استفاده از یک «رگولاتور ولتاژ با افت ولتاژ کم^[7]» یا یک «مبدل DC به DC^[8]» کوچک بهبود داده شود. هر دو تدبیر نام‌برده به «حذف ریپل منبع تغذیه^[9]» خواهد انجامید. در صورت استفاده از رگولاتور ولتاژ بایستی ولتاژ زینر را 1 تا 2 ولت بالاتر از ولتاژ خروجی رگولاتور گرفت تا افت ولتاژ لازم برای کارکرد صحیحِ رگولاتور تامین شود.

هنگام استفاده از مبدل ولتاژ در خروجی منبع تغذیه‌ی بدون ترانس، این امکان وجود دارد که ولتاژ ورودی به مبدل در بازه‌ی وسیعی تغییر کند. این امر اجازه‌ی کسب جریان‌های خروجی بزرگ‌تری را ‌می‌دهد. در هر منبع تغذیه‌ی بدون ترانس، به خاطر تلفات حرارتی مقاومتی، جریان خروجی معمولاً به چند ده میلی آمپر محدود است. میانگین بیشینه‌ی جریان خروجی می‌بایستی از یک مقاومت گذر کند (چه این مقاومت یک امپدانس مقاومتی و یا مقاومت محدودکننده‌ی جریان هجومی باشد) که یک ولتاژ زیاد در دو سر آن قرار دارد که می‌تواند گرمای زیادی در حدود چند وات تولید کند.

اگر از یک «مبدل ولتاژ کاهنده» در خروجی منبع تغذیه‌ی بدون ترانس استفاده شود، می توان یک ولتاژ خروجی بالاتر (مثلاً 24 ولت) را با کارآیی خوب به ولتاژ دلخواه پایین آورد (مثلاً به 3 ولت) و همزمان جریان خروجی بالاتری، حتی تا بیش از 100 میلی‌آمپر نیز، در اختیار داشت. در چنین کاربردهایی حرارت تولیدی در دیود زینر (در حالت بی‌باری) می‌تواند به عامل محدودکننده‌ی طراحی تبدیل شود.

افزایش جریان خروجی در کنار کاهش ولتاژ ریپل برتری‌هایی هستند که به بهای هزینه‌ی اضافه کردن یک مبدل DC به DC به دست می‌آیند.

.

تلف توان در دیود زینر

در این مدار دیود زینر توانی را تلف می‌کند. در بدترین حالت، یعنی در زمانی که جریان بار صفر باشد، بیشینه‌ی جریان از طریق زینر عبور خواهد کرد. مقدار توان زینر از ضرب ولتاژ زینر در جریان نامیِ خروجیِ منبع تغذیه به دست می‌آید. بنابراین، هر چه ولتاژ زینر بالاتر باشد و هر چه توان نامی منبع تغذیه بیش‌تر باشد، زینر گرمای بیش‌تری تولید خواهد کرد.

.

.

برای کسب اطمینان از این که کارآیی خواسته‌شده در دمای عملیاتی زینر به دست می‌آید، ضروریست که ویژگی‌های حرارتی دیودهای زینر مورد توجه قرار گیرد. در صورت لزوم، توان تلفاتی پیشازینر را می‌توان با استفاده از چند زینر به صورت متوالی (سری) کاهش داد، اما این بهبود به بهای زیادتر شدن افزاره‌ها و فضای فیبر مدار چاپی به دست خواهد آمد.

.

خروجی‌های چندگانه

گرفتن چند ولتاژ خروجی به طور همزمان از یک منبع تغذیه‌ی بدون ترانس امکان‌پذیر است. این کار با پشته‌کردن چند دیود زینر به صورت متوالی و بیرون دادن خروجی‌هایی از ولتاژهای دلخواه انجام می‌شود. هر یک از زینرهای «سری بسته شده» مستقلاً قادر به تامین بیشینه‌ی جریان خروجی نامی منبع تغذیه می‌باشد. مثلاً، یک مدار 30 میلی‌آمپری که دو ولتاژ 3/3 ولت و 24 ولت را به ترتیب از روی زینرهای 3/3 ولتی و 24 ولتی برداشت می‌کند، مطابق تصویر زیر می‌تواند برای هر یک از دو خروجی مدار به طور جداگانه یک منبع 30 میلی‌آمپری باشد.

.

.

چند سناریوی بسیار سودمند برای پشته‌کردن دیودهای زینر به شرح زیر وجود دارد:

.

تغذیه کردن میکروکنترلر و بوبین رله: برای تغذیه‌ی میکروکنترلر یک خروجی ولتاژ کم تامین می‌شود که به یک رله‌ی 24 ولتی از طریق یک «اوپتوایزولاتور^[10]» فرمان می‌دهد. اصولاً بوبین رله‌های ولتاژ پایین جریان خیلی زیادی مصرف می‌کنند که برای منبع تغذیه‌های بدون ترانس مشکل‌ساز است، در حالی که با این روش (استفاده از رله 24 ولتی) منبع تغذیه قادر به پشتیبانی بوبین رله، که جریان کم‌تری می‌کشد، هست.

.

تولید ولتاژ متقارن: در مدارهایی که به یک ولتاژ مثبت و یک ولتاژ منفی نیاز دارند، نقطه‌ی اتصال میان دو زینر متوالی مانند «زمین» عمل می‌کند، در حالی که سرهای دیگر زینرها، یکی خط مثبت و دیگری خط منفی تغذیه را شکل می‌دهند. شرط نیل به این قابلیت این است که در مدار، یکسوسازیِ پسازینر برای خروجیِ پایینی صورت نگرفته باشد.

.

تولید چند خروجی با زمین مشترک: مدارهایی با دو یا تعداد بیش‌تری ولتاژ ورودی، می‌توانند یک زمین مشترک داشته باشند، اما مجموع جریانی که می‌کشند نباید از جریان نامی مدار تغذیه فراتر رود. مصرف جریان بیش‌تر باعث افت ولتاژ خروجی می‌شود. در این حالت، ضروریست زینرها طوری انتخاب شوند که مجموع ولتاژهایشان ولتاژهای مورد نظر را به دست دهد. به عنوان مثال، برای تولید 3 و 12 ولت، باید یک زینر 3 ولتی با یک زینر 9 ولتی سری بسته شود. سود دیگرِ این سناریو این است که اگر یکسوسازی پسازینر برای 3 ولت وجود نداشته باشد، این خروجیِ 3 ولت هم قادر به «فرستادن جریان به مصرف‌کننده^[11]» (وقتی یک انتهای بار به زمین وصل باشد) و هم قادر به «دریافت جریان از مصرف‌کننده^[12]» (وقتی که یک انتهای بار به یک ولتاژ وثبت وصل باشد) است.

.

تلفات توان زینر: همان طور که پیش از این گفته شد، دیودهای زینر را می‌توان به صورت متوالی، پشت سر هم، به یکدیگر متصل نمود تا تلف توان در میان آن‌ها تقسیم شود و در بازه‌ی مجاز تلف توانِ هر زینر باقی ماند و از محدودیت‌ها فراتر نرفت. نباید بررسی کردن این موضوع را فراموش کرد که گاهی، در چنین مواردی، استفاده از یک منبع تغذیه‌ی معمولی سودمندتر از به کارگیری یک منبع تغذیه‌ی بدون ترانس است. حتی اگر هزینه‌ی خالص ساخت یک منبع تغذیه‌ی بدون ترانس پایین‌تر باشد، آنالیز مصرف دایمی انرژی در آن در طول زمان مفید کاری‌اش (مثلاً 10 سال) ممکن است طراح را به این نتیجه برساند که منبع تغذیه‌ی معمولی در درازمدت دارای صرفه‌ی اقتصادی بیش‌تری نسبت به یک منبع تغذیه‌ی بدون ترانس ارزان‌قیمت است. منبع تغذیه‌ی بدون ترانس همواره یک میانگین توان را، گذشته از این که مصرف‌کننده‌ای به آن وصل باشد یا نباشد، مصرف (تلف) می‌کند.

.

راه‌اندازی مستقیمِ ترایاک‌ها و تریستورها

برای منبع تغذیه‌های بدون ترانسی که در پیوند با کنترل و فرمان ترایاک‌ها و تریستورها قرار دارند، یک تفاوت کلیدی میان مدار یکسوسازی نیم‌موج و تمام‌موج وجود دارد. در مدار یکسوسازی نیم‌موج «یکی از سیم‌های برق شبکه» مستقیم به خط زمین خروجی ولتاژ کم وصل است. این موضوع با یکسوسازی تمام‌موج در تضاد قرار دارد، زیرا در آن‌جا دیودهای یکسوساز مسیر رسانش را به طور متناوب به «خط نول و فاز برق شبکه» هدایت می‌کنند، طوری که در یک نیم‌سیکل زمینِ سمتِ DC به خط نول سمت AC وصل می‌شود، و در نیم‌سیکل بعدی به خط فاز سمت AC .

نظر به این که در یکسوسازی تمام‌موج هیچ تضمینی برای وجود «اتصال به نول» دایمی وجود ندارد، بخشِ جریان مستقیمِ مدار منبع تغذیه‌ی بدون ترانس بایستی از طریق یک طبقه‌ی جداساز (مانند یک «اوپتوترایاک^[13]») ترایاک‌ها و تریستورها را کنترل کند و به آن‌ها فرمان دهد. این همچنین بدین معناست که راه‌اندازی ترایاک یا تریستور توسط خود ولتاژ AC (از طریق یک مقاومت محدودکننده‌ی جریان و یک اوپتوترایاک) انجام می‌پذیرد. این روش کنترل برای مدارهای یکسوساز نیم‌موج هم قابل استفاده است. البته، برای جلوگیری از داغ شدن، لازم است که زمان‌بندی پالس فرمان^[14] (با محدودکردن پهنای پالس‌های تریگ‌کننده به 50 میکروثانیه یا چیزی در این حدود) و همچنین مقدار مقاومت محدودکننده‌ی جریان گِیت با دقت محاسبه شود. گیت باید به مدت کافی در تراز تریگ بماند تا ترایاک یا تریستور به مرحله‌ی قفل‌شدگی^[15] برسد، اما، از سوی دیگر، تریگ باید سریع قطع شود تا مقاومت محدودکننده پس از پایدار شدن و ابقای عملکردِ افزاره دچار حرارت زیاد نشود. پیداییِ این گرما بدین خاطر است که در طول زمانی که گِیت در تراز تریگ است، کلّ ولتاژ AC روی مقاومت گِیت قرار خواهد داشت.

در مدار نیم‌موج امکان دیگری هم وجود دارد: تحریک ترایاک یا تریستور توسط ولتاژ پایین DC. چون زمینِ بخش DC با خط نول بخش AC مشترک است، مدار بخش DC می‌تواند جریان تریگ گِیت لازم برای راه‌اندازی ترایاک یا تریستور را تامین کند. اگر این مدار بتواند با جریان کافی حاصل از فقط یک نیم‌موجِ یکسوشده تغذیه شود، نه تنها سبب کاهش هزینه (با حذف اوپتوترایاک) می‌شود، بلکه همچنین می‌تواند مدار کنترل را ساده کرده و تولید گرما را هم کاهش دهد. در صورتی که سیگنال تحریک گِیت از بخش ولتاژ پایین سرچشمه بگیرد، این سیگنال می‌تواند به صورت نامحدود حضور داشته باشد. این موضوع، استفاده از ترایاک و تریستور را به همان شکلی که از یک رله استفاده می‌شود (سیگنال دایمی روشن/خاموش)، امکان‌پذیر می‌سازد که این خود نیاز به به‌کارگیریِ تایمر میکروکنترلر را رفع و یک تایمر را آزاد می‌کند. به علاوه، این امر  ضرورت‌های زمان‌گیری را برای کاربردهایی که برای استفاده در «تحریک زاویه فاز^[16]» انتخاب می‌شوند، کاهش می‌دهد، چرا که لزومی ندارد زمان خاموشی^[17] برای سیگنال گِیت به همان دقتی باشد که سیگنالِ گِیت در حالت راه‌اندازی با اوپتوترایاک بود.

.

.

مطالب مرتبط:

بررسی مدار شارژر یک چراغ قوه

خازن های ضداختلال، خازن های مسدودکننده

.

.

منبع:

DESIGNER CIRCUITS LLC, Design Note 001C

.

.

از شمار دو چشم یک تن کم            وز شمار خرد هزاران بیش

.

.

.

یک سال پیش، در 24 تیر ماه 1396 برابر با پانزدهم ژوئیه 2017، مریم رفت. نمی‌توانم باور کنم مریم، این دانشمند دوست داشتنی، متواضع و ایران‌دوست، به این زودی از میان ما رفت. تسلیت به خانواده‌ی گرامی‌اش، به همسر و فرزندش، به دوستان و هم‌کاران‌اش، به ویژه به خانم دکتر رویا بهشتی ریاضی‌دان برجسته، به تمام ریاضی‌دانان جهان و در یک کلام به جامعه‌ی جهانی که انسانی وارسته و نابغه را دیگر در میان خود نمی‌بینند. اما یاد و کارهای درخشان مریم برای همیشه خواهد بود.

یادش همیشه زنده. یادت همیشه زنده، مریم نازنین ما.

.

.

مریم میرزاخانی که بود؟

.

نامگذاری آموزشگاهی به نام مریم میرزاخانی

در بهمن ماه سال 1396، «انجمن حامی» که یک انجمن خیریه‌ی مدرسه ساز است، آموزشگاهی را در روستای «ایتک» از توابع شهر سرباز در استان سیستان و بلوچستان افتتاح کرد.

.

.

.

این مدرسه که با کمک یکی از هموندان نیکوکار این انجمن پایه‌گذاری شد، به افتخار نابغه‌ی از دست رفته‌ی ریاضیات، مدرسه‌ی مریم میرزاخانی نام‌گذاری شد.

.

.

.

.

.

مطالب مرتبط:

مریم میرزاخانی: افتخار دیگری برای ایرانیان، به ویژه برای بانوان ایرانزمین

بورسیه جدید دانشگاه استفورد به یاد و نام «مریم میرزاخانی»

.

.

منابع:

مریم میرزاخانی نابغه ایرانی ریاضیات درگذشت

دو ستاره در آسمان ادب و دانش ایران

انجمن حامی

.

.

آخرین به روز رسانی:

بیست و سوم تیرماه 1397

.

.

www.etesalkootah.ir ||   2017-07–16 ©  2015 www.etesalkootah.ir  © All rights reserved. تمامی حقوق برای www.etesalkootah.ir محفوظ است. بیان شفاهی بخش یا تمامی یک مطلب از www.etesalkootah.ir در رادیو،  تلویزیون و رسانه های مشابه آن با ذکر واضح “اتصال کوتاه دات آی آر” بعنوان منبع مجاز است. هر گونه  استفاده  کتبی از بخش یا تمامی هر یک از مطالب www.etesalkootah.ir در سایت های اینترنتی در صورت قرار دادن لینک مستقیم و قابل “کلیک” به آن مطلب در www.etesalkootah.ir مجاز بوده و در رسانه های چاپی نیز در صورت چاپ واضح “www.etesalkootah.ir” بعنوان منبع مجاز است.

.